EXSIIdio-infraroodontvanger Т ў “ШЕ 51201 fae... e P pe e:

rs

DE em шоа

че “ы = = em rer I а :

| |

e TEST: Casio PB-100_ goedkoop, snel, klein

e Auto-inbraakalarm noodzakelijke beveiliging

De volgende handelaren leveren onderdelen en hebben printfilms:

Groningen:

Radio Okaphone

Oude Ebbingestraat 60 9712 HL GRONINGEN (050) 126819

Friesland:

Radio Soepboer

Weerd 5

8911 HL LEEUWARDEN (058) 124630

Terpstra Elektronica Grote Breedstraat 12 9101 KJ DOKKUM (05190) 4000

TV Technische dienst Drachten BV Noordkade 83

9203 CH DRACHTEN

(05120) 13091

Drenthe:

Radio Baas Groningerstraat 73 9401 JB ASSEN (05920) 12563 Schutstraat 61-63

Crescendo Elektronica Emmen BV Hoofdstraat 5

7811 EA EMMEN

(05910) 13580

E.T.B. Boven Hoofdstraat 90/92 7941 AL MEPPEL (05220) 51332

Van Veen Electronica Veenbeslaan 2

7876 GG VALTHERMOND (05996) 1362

Overijssel:

V.d. Sande Hengelosestraat 176 7521 AK ENSCHEDE (053) 350396

Delta Electronics Noordweg 32 8262 BS KAMPEN

AUTH -

Technische vertegenwoordigingen

VAN OLDENIEL

Binnensingel 22 7411 PM Deventer. Telefoon: 05700-17004 importeur van:

Radiovo Electronics Kerkstraat 41

7442 EB NIJVERDAL (05486) 12728

Fakkert Electronica Thomas a Kempisstraat 126 8022 AC ZWOLLE (05200) 32357

Gelderland:

Radio te Kaat Jansbuitensingel 2 6811 AA ARNHEM (085) 432445

Hobby Service Shop C. Bosch BV Proosdijerveldweg 5 6713 CK EDE (08380) 17211

Veluwse Elektronika Service Fokko Kortlangstraat 140 3853 KJ ERMELO

(03410) 12786

Technica BV v. Welderenstraat 103 6511 MG NIJMEGEN (080) 225210

Bergsoft Zaltbommel

Bloemkeshof 80

Postbus 98, 5300 AB ZALTBOMMEL (04180) 4749

Utrecht:

Karsen elektronica service BV Herenweg 35-37

3513 CB UTRECHT

(030) 311336

Radiocentrum BV Vinkeburgstraat 6 3512 AB UTRECHT (030) 319636

Noord-Holland:

Elektron

Laat 38

1811 EJ ALKMAAR (072) 113180

ontstoringsmateriaal

sperfilters hoog- en laagdoorlaatfilters netfilters

phono ontstoringsmiddelen antennefilters etc.

Muco

Bilderdijkstraat 124 1053 KZ AMSTERDAM (020) 183781

Asian electronics Papaverhoek 32

1032 JZ AMSTERDAM (020) 327514

Radio Rotor Kinkerstraat 55

1053 DE AMSTERDAM (020) 125759

R&H

Derkinderenstraat 98 1061 VX AMSTERDAM (020) 137019

Televersum Simonskerkestraat 11 1069 HP AMSTERDAM (020) 197663

Valkenberg

Kinkerstraat 208

1053 EM AMSTERDAM (020) 184022

Radio Velt Huizerweg 50

1402 AD BUSSUM (02159) 17315

Radio v. Wijngaarden Weverstraat 68

1790 AC DEN BURG (TEXEL) (02220) 2695

Elab Components Supply Service

Wadenzeestr. 80

1784 VD DEN HELDER (02230) 12000

Fa. Riton Elektronica Binnenweg 197

2101 JJ HEEMSTEDE (023) 282573

Radio Gooiland Langestraat 197

1211 GX HILVERSUM (035) 43333

Zuid-Holland:

Zoutman Electronics Hoofdstraat 122

2406 GM ALPHEN A/D RIJN (07120) 75858

Goris Elektronica Binnen Watersloot 18a 2611 BK DELFT (015) 130489

Fa. Stuut en Bruin Prinsegracht 34

2512 GA DEN HAAG (070) 604993

Fa. Kok Electronica Nw. Beestenmarkt 20 2312 CH LEIDEN (071) 149345

DIL-Electronica

Jan Ligthartstr. 59-61 3083 AC ROTTERDAM (010) 854213

SCS-elektronica Industrieweg 36

2382 NW ZOETERWOUDE (071) 410302

Noord-Brabant:

Rein de Jong BV

Korte Bosstraat 4

4611 MA BERGEN OP ZOOM (01640) 36028

H. Dijkhuizen

Pr. Bernhardstraat 25 5281 JH BOXTEL (04116) 72953

Ben van Dijk Boschmeersingel 119 5223 HH DEN BOSCH (073) 216232

De Boer Electronica Kleine Berg 39-41

5611 JS EINDHOVEN (040) 448827

(01650) 34892

Rinie van de Brand Elektronica Geldropseweg 57 5611 SC EINDHOVEN

Elektron Linkensweg 64 5341 CV OSS

A.V. 48 uur printservice Molenstraat 8 5421 KG GEMERT

John Geerts Productions Viermunastraat 34 5421 BW GEMERT

Limburg:

Nysten Elektronica

Burg. Lemmensstraat 125a 6163 JD GELEEN (04494) 45547

De Jong Electronica Akerstraat 21

6411 GW HEERLEN (045) 716829

Rapeco

St. Nicolaasstraat 48a 6211 NP MAASTRICHT (043) 19021

Jansen Elektronica St. Jozefslaan 1 6006 JC WEERT (04950) 36782

België

Amarex. Transistorstraat 1 3590 - HAMONT (011) 445156

Jego Elektronica

Pr. Albrechtlaan 52 B3800 ST. TRUIDEN (011) 680089

Hob-bit 5 /'83

Dom ` 2 Hobbit

Maandblad voor hobby-elektronica

Uitgave van:

Kluwer Technische Tijdschriften BV Postbus 23, 7400 GA Deventer Tel.: 05700-91911

Telex 49540

Redactie: (05700-91694)

H. ten Bosch, hoofdredacteur

J. Schouten, eindredacteur

W. van Bussel, ing. J. P. A. van Prooijen M. Verstrepen (redactie België)

Advertenties: reserveringen: Mw. M. Beltman betalingen:

05700-91476 05700-91484

Advertentie-opdrachten worden uitgevoerd overeen- komstig onze leveringsvoorwaarden gedeponeerd ter Griffie van de Arrondissementsrechtbanken en de Kamers van Koophandel.

Abonnementen en losse nummers Jaarabonnement: f 44,95 (incl. 4% BTW) Nederland F 850 (incl. BTW) België

Buitenland op aanvraag

Losse nummers: f 4,50 (incl. 4% BTW) Nederland F 85 (incl. BTW) België

Een abonnement loopt van januari tot en met december en kan elk gewenst moment ingaan. Bij opgave in de loop van het kalenderjaar wordt slechts een deel van de abonnementsprijs berekend (in België altijd de eerstvolgende 12 maanden).

Betaling Nieuwe abonnees ontvangen een stortings-acceptgi- rokaart.

Opzegging abonnementen

Beëindiging van het abonnement kan uitsluitend schriftelijk geschieden, uiterlijk 2 maanden vóór het einde van het kalenderjaar, nadien vindt automatisch verlenging plaats.

Telefoonnummers Opgave abonnementen 05700-91488 Adreswijzigingen + betalingen 05700-91463

België Verantwoordelijk uitgever voor België: J. Frencken, Transistorstraat 3, 3590 Hamont

besteladres: Transistorstraat 1, 3590 Hamont, tel.: 011-445141

Hob-bit verschijnt 11x per jaar.

De in Hob-bit opgenomen schema's en bouwbeschrij- vingen zijn uitsluitend bestemd voor huishoudelijk en experimenteel gebruik (octrooiwet)

‘Het auteursrecht t.a.v. de redactionele inhoud van dit tijdschrift wordt voorbehouden.

Ongeautoriseerde verveelvuldiging en/of openbaar- making van het geheel of gedeelten daarvan op welke wijze ook is verboden. © 1983

‘Het verlenen van toestemming tot publicatie in dit tijdschrift houdt in dat de auteur de uitgever, met uitsluiting van ieder ander, onherroepelijk machtigt de bij of krachtens de Auteurswet door derden verschul- digde vergoeding voor kopiëren te innen of daartoe in en buiten rechte op te treden en dat de auteur er mee instemt dat de uitgever deze volmacht overdraagt aan de door auteurs- en uitgeversvertegenwoordigers bestuurde Stichting Reprorecht, tot welke overdracht de uitgever zich zijnerzijds verbindt en dat deze Stichting aan de te innen gelden een in overeenstem- ming met haar statuten en reglementen bepaalde

bestemming geeft. ы

lid NOTU, Nederlandse Organisatie van Tijdschrift-Uitgevers

lid FPPB, Federatie van de Periodieke Pers van België.

ISSN 0166-5642

Van de redaktie

Techniek in vrije tijd

Bent u technisch? Beschikt u over vol- doende vrije tijd? Zit de kriebel van het hobbyisme u in het bloed? Als u op deze vragen volmondig ‘ja’ antwoordt, zult u zich ongetwijfeld gaan scharen onder de vele tienduizenden die al geruime tijd hebben uitgekeken naar ‘Techniek in vrije tijd’. Het is een tweejaarlijkse manifestatie voor de actieve hobbyist, in de Jaarbeurs in Utrecht, vier dagen lang, van donder- dag 5 mei t/m zondag 8 mei. Op ongeveer 35.000 overdekte expositieruimte en niette vergeten op het buitenterrein wordt een behoorlijk compleet beeld gegeven van alle bestaande technische hobby's. Daar wordt door fabrikanten, importeurs en verenigingen een constante stroom van informatie geproduceerd over de mogelijkheden die deze vorm van vrije- tijdsbesteding kan bieden. Alle stands zijn, voor de deelnemers zowel als het publiek ruim opgezet en overzichtelijk gegroe- peerd in de Bernhard- en Marijkehal van de Jaarbeurs.

Als er één beurs is die golven van enthousiasme losslaat, dan is het wel dit mekka voor modelbouwers, computerhob- byisten, ‘treinologen’ en andere fanaten. Zij zullen zich in drommen verdringen voor de 150 stands die alles bieden wat te maken heeft met de actieve en zinvolle besteding van hun vrije uurtjes.

Het woord ‘actief’ staat in onze dagen hoog in het vaandel geschreven. ‘Tech- niek in vrije tijd’ is nl. niet zo maar een beurs waar diverse firma's een statische weergave van hun produktielijnen ten- toonstellen en aanprijzen. Hier kan de serieuze hobbyist zelf laten zien wat hij kan. Dit verklaart in feite het grote aantal deelnemende verenigingen en overkoe- pelende organisaties. In de ene stand wordt driftig contact gezocht met zend- hobbyisten over de hele wereld, ergens anders vindt tegelijkertijd een demonstra- tie plaats van het radiografisch besturen van helikopters.

In grote lijnen omvat het expositiepro-

Inhoud

Van de redactie

о

Bouwontwerpen

Sluitstuk van de infraroodzender:

Audio infraroodontvanger 4 Hou de goede stemming erin _ 21 Relatieve-vochtigheidsmeter ^ /? /*/ 245

Accuvriendelijk auto-inbraakalarm 31 Test

Casio PB-100: goedkoopste, snelste

en kleinste pocketcomputer 41 Actueel 36

gramma: modelbouw, elektronica, meteo- rologie, sterrenkunde, film en foto, ge- reedschappen en ‘vakliteratuur’ voor deze hobby's. Modelbouw in hout van o.m. schepen, vliegtuigen, boerenwagens. Compleet nagebootste veldslagen in kunststof, perfect tot in de kleinste details. Ook de modelbouwers die in metaal werken laten voorbeelden van hun vaar- digheden zien. Zij kunnen er stoeien met stoommachines en bedrijfsklare locomo- tieven op diverse schalen.

Niet alleen de modelbouw, maar ook de bouw op ware grootte verdient in deze sectoren ruimschoots onze aandacht, met enthousiasme gepresenteerd door o.m. musea en verscheidene verenigingen. Het ‘buitengebeuren’ speelt op ‘Techniek in vrije tijd’ traditioneel een grote rol. Driemaal per dag zullen op het buitenter- rein raketten worden gelanceerd door de Nederlandse Vereniging voor Raketon- derzoek NERO. Niet alleen de intussen legendarisch geworden stoomtrein komt weer naar Utrecht een activiteit van de Stoomstichting Nederland in samenwer- king met de Nederlandse Spoorwegen ook zullen er oude sleepboten naar het beurscomplex in Utrecht opstomen. Met deze schepen kan worden (mee)gevaren in het aan de Bernhardhal grenzende water.

In veel van de tentoongestelde hobby's zit een aardige portie elektronica verwerkt. Tegenwoordig worden hele reisplannen van treinen vastgelegd in een computer- programma, zoals dat ook in werkelijkheid gebeurt.

Eris veel te zien en vooral te beleven. Alleen erover lezen geeft bij lange na niet de voldoening van een bezoek. Aange- zien u zeer zeker uw tijd hard nodig zult hebben als u enigszins aan uw trekken wilt komen, geven wij op een aantal pagina's een beknopt overzicht van de activiteiten van enkele deelnemers. Mis- schien kunt u aan de hand hiervan vooraf al een ruwe keus maken, zodat u niet te

veel tijd verspilt aan zoeken. ! p Jan Schouten

Hob-bit 5 /'83

Beurzen

Techniek in vrije tijd 12

Hobjes 27

Audio

CD: uniek systeem 9

Microcomputertechniek

Computertechniek: studierichting

met toekomst 29

Diversen

Oplossing kruiswoordpuzzel 38 3

Bij de in Hob-bit nr. 3 en 4 besproken audio infraroodzender hoort uiteraard de hier beschreven audio infraroodontvanger. Deze ontvanger is bedoeld voor het sturen van een hoofdtelefoon, terwijl de voeding kan bestaan uit een 9 volt batterij. Hierdoor heeft de infraroodontvanger een portable karakter, zodat bij gebruik van de complete infrarood zend/ontvangstinstallatie een grote gebruiksflexibiliteit ontstaat.

De audio infrarood (IR) ontvanger maakt voor het ontvangen van het, door de zender uitgestraalde infraroodlicht gebruik van een IR-gevoelige diode. Daarvoor zijn verschillende typen in de handel, waarvan voor ons doel eigenlijk maar één type optimaal bruikbaar is.

Fig. 1 geeft het blokschema van de audio IR-ontvanger. De fotodiode ontvangt het IR-licht. Om specifiek de uitgezonden draaggolf met zijbanden te ontvangen, is een afgestemde kring noodzakelijk.

Het ontvangen IR-licht is qua sterkte slechts zeer gering, zodat een dubbele hoogfrequentversterker nodig is. Deze

zorgt voor het versterken van het ontvan- gen signaal, waarvan de frequenties lig- gen tussen ca 50 kHz en 160 kHz. Een begrenzerschakeling zorgt ervoor dat er

Sluitstuk van de infraroodzender:

Audio

infrarood ontvanger

geen oversturing kan plaatsvinden door een te groot signaal. Daarna zorgt een frequentiedemodulator (FM-demodulator) voor het ontrafelen van het frequentiege- moduleerde signaal, zodat uit de demodu- lator alleen het audiosignaal komt. Dit wordt tot slot versterkt, om een behoorlijke amplitude te krijgen, voor het sturen van een hoofdtelefoon.

De afgestemde kring met fotodiode uit

fig. 1 bestaat uit een weerstand, conden- sator en spoel, zoals fig. 2 aangeeft.

Daarbij is R1 eigenlijk niet één enkele weerstand, maar een samenstelling van verschillende weerstanden. In fig. 2 zor- gen C1 en L1 voor de juiste afstemming op de draaggolffrequentie van het zend- signaal. De hoogfrequentversterking be- staat uit 2 trappen, die zijn gecombineerd tot één geheel. Fig. 3 geeft daarvan een gedeelte. T1 zorgt hier voor relatief hoogohmige aanpassing, voor koppeling met de afgestemde kring, terwijl T2 zorgt voor een grote spanningsversterking.

Compleet ontvangerschema

Fig. 4 geeft het hele ontvangerschema, waarbij D1 de IR-ontvangerdiode is. Deze moet het door de zender uitgestraalde IR-licht optisch ‘zien’. De diode is in

De EE:

4

Hob-bit 5 /'83

Bouwontwerp

sperrichting aangesloten, terwijl L1/C1 de stemde kring, L1/C1 dus, op de draaggolf- tweede plaats om de opslingerfactor van

afgestemde ingangskring vormen. L1 is frequentie van het zendsignaal kan wor- L1/C1 te beperken, omdat anders de daarbij een tokospoel van ca 18 mH. L1 den afgeregeld. bandbreedte te klein wordt. De zender kan op het gehoor, d.m.v. audio-ont- R1 uit fig. 2 wordt in fig. 4 o.a. gevormd heeft nl. een zwaai van meer dan 50 kHz vangst, worden afgeregeld. In principe door de weerstand van de spoel. Deze is totaal.

mag voor L1 ook wel een andere regelba- noodzakelijk om in de eerste plaats een In fig. 4 vormen T1/T2 een HF-versterker. re spoel worden genomen, mits de afge- sperstroom door D1 te krijgen en in de Via C4 gaat het versterkte ontvangstsig-

Fig. 2. Om selectiviteit te krijgen, is een ingangskring (L1/C1) noodzakelijk.

eet Diwwi) ser Т ғ [16у

ais (Gut >

220рғ [10 У C3 99 vrl ЛЕ 16V 8 ` R1

mg “79 39nF L1

@ P1 10ka CLN 2A у | 5 ER nm | FS f сї YMCS 15002 A 194. ; 220pF

Fig. 4. Als een grote dynamiek op prijs wordt gesteld, kunnen L2 en C7 worden weggelaten.

Fig. 3. Het te ontvangen signaal is erg klein en wordt eerst versterkt, alvorens detectie mogelijk is.

Fig. 6. De componentenopstelling is compact gehouden om een kleine ontvanger te kunnen krijgen. Schakelaar S1 is noodzakelijk om + onnodige ontlading van de batterij te voorko- т теп. Overigens gaat een kleine 9 volt batterij

, erglang mee. ——

foto diode

BPW 34 9V batterij

hoofdtelefoon

Hob-bit 5 /'83 5

Seen JOOP smink

Postgiro 80 60 41

D- CONNECTORS

9-polig male

9-polig female

EUROKAART 10x16 cm. 15-polig male

fotogevoelig 3.95 15-polig female

10 stuks 35.-- 25-polig male

ontuikkelaar 0.90 25-polig female 10 stuks 7.50 Kap voor 9-polig

Kap voor 15-polig Kap voor 25-polig

ТОК.

Recorderbanden

AMPHENOL BLUE RIBBON

LX 35/90 23.95 Баро Ва ati GX 35/90 35.25 24-polig female Cassettes 36-polig male D- 60 10 st. 34.50 36-polig female D- 90 10 st. 54.50

AD- 60 10 st. 54.50 TRS-80 34-ро119 AD- 90 10 st. 74.50 40-polig AD-X60 10 st. 64.50 2Х-81 2x23-polig AD-X90 10 st. 84.50 VIC-20 2x6 pol. SA- 60 10 st. 74.50 2x12pol. SA- 90 10 st. 93.50 Centronix 2x25p. 5А-Х60 10 st. 82.--

5А-Х90 8%. 100.--

se capaciteitsmeting 45.--

Smeepoortstraat 23 =- HARDERWIJK

CL-10 GASDETECTOR 15.-- 10 sb. 120,--

Et 3mm LED rood 100 st. 20.--

4.-- TIL 702 DISPLAY С. С. 3.--

4.75 10 st. 25.--

6.65

9.45 HANDYKIT UNIVERSEELMETER

9.-- MK 05 20K /V.DC

е 12 meetbereiken incl.

7

RADIO-AKTIEVE STRALING METEN. bouwpakket

DB = GEIGER-MULLER TELLER 276.50 32.--

em 0.1 inch universeelconnector 36.-- (o.a. Commodore, Genie)

оты 36-polig male recht 6.-- 31.50 1x 36-polig male haaks 8.50 Ж ыг 1x 36-polig female recht 11.50 4 gma 2x 36-polig male recht 13.-- 12.50 2x 36-polig male haaks 16.-- 33,50 2x 36-polig female recht 26.50

PRINTCONNECTOR 2x22 polig

0.a.: VIC-20, COMMODORE

10 stuks

thandar

SINCLAIR ELECTRONICS LTD

FREQUENTIECOUNTERS, ZEER SCHERP GEPRIJSD.

TF 200

e 10 Hz - 200 MHz. Gevoeligheid 10 mV rms typ. ө 2 ranges, 5 gate tijden. °

Prijs: НЯ. 871,- incl. BTW. а

F 400 PFM 200A 10 Hz - 40 MHz. e Handheld frequentiemeter. Gevoeligheid 40 mV rms. 20 Hz - 200 MHz. 2 gate tijden. Gevoeligheid 10 mV rms. Prijs: Hfl. 697 2 ranges, 4 gate tijden. Prijs: Hfl. 375,-- incl. BTW.

incl. BTW.

Levering onder rembours (-- Hfl. 8,50 rem- BON zonder postzegel opsturen naar: bourskosten) of bij vooruitbetaling (kontant KLAASING ELECTRONICS B.V. of ondertekende betaalkaart). Antwoordnummer 10518,

4900 WB Oosterhout.

Stuur mij Ik sluit betaling in / wens levering onder rembours*.

Tel.: *Doorhalen wat niet van toepassing is. PROFESSIONELE ELECTRONISCHE COMPONENTEN, MEETAPPARATUUR EN VOEDINGEN

‘Sd KLAASING ELECTRONICS BU.

BENELUXWEG 27, 4904 SJ OOSTERHOUT, HOLLAND, TEL. 01620-51400, TELEX 54598

Рини

lE DE KRACHTIGE В B PRIVÉ COMPUTER. S

Nl THE COMMODORE 64 : COMPUTER

VRAAG SOFTWARE LIJST AAN.

: 1820 ео"

RUEB:

fred. hendriklaan 141, den haag tel. 070 / 55 99 19

"Sum m m RR

Afb. 7. De lipaansluiting van de behuizing van L1 wordt aan de printsoldeerzijde naar binnen gebogen en aan de betreffende printbaan vastgesoldeerd.

naal naar IC1. Dit IC bevat zowel een begrenzer als HF-versterkers. Daarnaast bevat IC1 de FM-demodulator. Op punt 8 komt het gedetecteerde audiosignaal uit IC1 en gaat, via C9, naar de ingang van IC2. Daarbij zorgt IC2 voor verdere LF-versterking van het audiosignaal. Op punt 6 van IC2 staat voldoende audiosig-

naal om vrijwel elke soort hoofdtelefoon te

sturen.

Met P1 is het hoofdtelefoonvolume regel- baar, terwijl C13 zorgt voor ruisfiltering. Een grotere waarde voor deze capaciteit geeft minder ruis, maar heeft ook minder hoge tonen tot gevolg. Bij IC1 zit ook een afgestemde kring, die bestaat uit L2 en C7. Deze kring kan eveneens op het gehoor worden afgeregeld. L2/C7 zorgen voor een hoge selectiviteit, wat echter ten koste gaat van dynamiek van het audio- signaal. Als een grote dynamiek op prijs wordt gesteld, kunnen L2 en C7 gewoon worden weggelaten!

Print

De layout voor de schakeling volgens fig. 4 geeft fig. 5. De koperbanen zijn met

opzet niet onder hoeken van 45° gelegd, om miniaturisatie mogelijk te maken en instabiliteit van de ontvanger te voorko- men. De componentenopstelling staat in fig. 6, waarbij we, ter verduidelijking, het externe aansluitschema hebben opgeno- men. U zult daar zien dat zowel de voedingsnul (min) als een hoofdte-

lefoonaansluiting aan punt 3 komt. In serie

met uitgangspunt 5 kan potmeter P1 uit

fig. 4 worden opgenomen. Deze potmeter

zit niet op het printje.

Afb. 7 ten slotte geeft een foto van de complete print. Daarbij is, om e.e.a. zo duidelijk mogelijk te maken, de fotodiode aan de ingang gekoppeld. Als de schake- ling in een kastje wordt gebouwd zal deze

diode uiteraard aan de buitenzijde moeten

komen, omdat de voorzijde van de diode het zendsignaal moet ‘zien’.

Om de spoelen stevig op de print te kunnen zetten, zijn extragaten aange-

bracht waardoor de lipjes van de spoelom-

hulling vallen. Deze kunnen dan aan de

printonderzijde worden omgebogen. Bij L1

dienen deze lipjes aan de betreffende printbaan te worden gesoldeerd, i.v.m. HF-afscherming.

Componentenlijst bij fig. 4 en 6

weerstanden: Р1 = 100К О. А2 = 270 КО. R3 = 6,8 kQ. РА = О.

А5 = 3,3 КО.

R6 - 12k Q.

А7, А8 = 47 КО. R9 = 27 KQ. R10 = 150 kQ. R11=4,7 0.

P1 = 10 kQ, log, potmeter, klein model.

condensatoren:

C1 = 150 pF.

C2 = 10 pF.

C3, C14 = 47 uF/10.… 16 V, printuitvoering. СА = 2,7 ПР.

С5 = 4,7 ПЕ.

C6, C9, C12 = 1 џР/10... 16 V, axiaal. С7 = 3,9 nF.

С8 = 10 nF.

C10, C11 220 pF.

C13 470 pF.

C15 = 220 uF/10 V, axiaal.

C16 1 uF/10.… 16 V, printuitvoering.

halfgeleiders:

D1 = BPW34, fotodiode, Siemens (lipje is kathode).

IC1 = SO41P, Siemens.

IC2 = NE5534 (Signetics)

T1 = BF199.

Т2 = ВС547В.

spoelen: L1 = CLN2A1009GO (toko, ca 18 mH). L2 = YMCS15002A (toko, m.f.-trafo).

overige componenten:

1 printje HB 148.

5 printpennen, 1 mm rond.

1 IC-voetje, 8-pens dual in line. 1 IC-voetje, 14-pens dual in line.

RADIO ROTOR AMSTERDAM

EPSON HX20 portable computer

ACORN-ATOM: voor hobby en bedrijf

VIC-20: Commodore computer

I. T. T.-2020: 48K inkleur: voor wetenschap en bedrijf!

(zéérgunstig in prijs!) B.B.C.-MICRO: Version AenBinkleur:de veelgeprezen computer uit Engeland. (Binnenkort uitbreiding met Z-80, 64K en dubbele disc-drive 800K!)

COMPUTERAFDELING

PRINTERS: o.a. EPSON-Seikosha GP 2050X. MONITORS: o.a. NEC en Zenith. DISC-DRIVES:voor Acorn Atom-B.B.C.-I.T.T.

2020-VIC 20. SOFTWARE:voorB.B.C.-Acorn-VIC 20-I.T.T.

2020 еп!.Т.Т.3030.

OOK POSTBESTELLINGEN MOGELIJK

belofschrijfvoormeerinformatie!!

KINKERSTRAAT 55 AMSTERDAM telefoon: 020-125759

Hob-bit 5 /'83

E HOBBYKIT CENTRE B

UNIVERSEEL LICHTEFFEKTAPPARAAT

SAT-4KW

ichtorgel. looplicht

lic : en licht stel

Moderne snelle MOS-techniek. De 4 vermogenstriacs worden door opto- kopplers gestuurd. Geheel galvanisch gescheiden door de eindtrap.

De SAT-4KW is echter zo gevoelig, dat dit kan gebeuren door een meng- paneel, tapedeck enz. met een DIN- kabel, of direkt door een gevoelige ingebouwde mikrofoon. Ingebouwd selektief frekwentiefilter bass 20... 250 Hz. midden toonbereik 18 dB fil- ter ca. 3 kHz., hoogtoonbereik 7...20

kHz. aansluitklaar 395. $

(verz. kosten f 8,-, bij rembours f 13,25)

OMSCHRIJVING DER FUNKTIES

Toets 1: Frekwentie-selektief. omschakeling lichtorgel/looplicht.

Toets 2: Lichtslang. Werkt als VU-meter, ‘aangroeiende lichtslang’

Toets 3: Binair-sturing. Voor tichtstuur- apparaat met aanstuurmaat naar BCD-kode Toets 4: Looplicht. Voorprogrammering voor funktie looplicht.

5 SCHAKELAARS VOOR HET LOOPLICHT- PROGRAMMA

1-3: Verschillende looplichtprogramma's zoals aantal der doorlopende lampen, resp pauzeverhouding

4: Looplicht. Lamp voor lamp gaat aan en weer terug uit.

5: Looplicht-schakeling voor/achteruit

2 TOETSEN VOOR MAAT-KEUZE

1: Aansturing hoog/laag

2: Maatgever interne of externe mikrofoon of DIN-ingang.

3 POTENTIOMETERS

1: Snelheid.

2: Ingangsgevoeligheid voor mikrofoon en DIN-ingang.

Viervoudige LED-monitor-indikatie. Verschillende funkties kunnen worden gemengd. Vermogen per kanaal 1 kWatt, totaal 4 kWatt.

Gebouwd in zwart metalen 19 kast van 485x90x222 mm.

PORTàQUART 12V.omvormer

De Port à Quart wekt, aangesloten op een accu, 220 Volt wisselspanning op met een frequentie van 50 Hz. en levert een vermo- gen van 250 Watt. Tevens kan hij gebruikt worden als acculader. De golfvorm is zo- danig, dat u er van alles op kunt aanslui- ten zoals: HiFi-apparatuur, verlichting, een kleine koelkast, boormachine, scheerappa- raat, videoapparatuur enz. enz.

De handzame matzwarte kast is uitgevoerd in metaal en kunststof, heeft een kontakt- doos als uitgang en is voorzien van een draagbeugel. Hij is kortsluitvast. Komplete bouwdoos met alle onderdelen en kast inkl. verz. kosten:

275-

RADALERT . ideaal bevellingss.

Het systeem is uitgerust met 4 radar sen- sors, zodat 4 verschillende ruimten bevei- ligd kunnen worden. Elke sensor bestrijkt een gebied van ca. 10 mtr. Ø. Bewegingen binnen dit gebied veroorzaken een doppler frekwentieverschuiving, die elektronisch wordt omgezet in een alarmsignaal.

De RADALERT is ongevoelig voor luchttur- bulenties, vocht, geluid enz. Kortstondige bewegingen worden door de op het front aanwezige paneelmeter wel geregistreerd, doch leiden niet tot alarm (huisdier). Sabo- tage van sensor of snoer (8 mtr.) tussen sensor en centrale leidt tot alarm.

De alarmduur is instelbaar v. 10 tot 60 sek. Keuzeschakelaar voor interne alarmgever; doordringende buzzer of 'chirp'. De alarm- signalen zijn uitschakelbaar. 220 Volt uit- gang voor externe alarmgevers. (zwaailicht, Sirene enz.)

De gevoeligheid van elke sensor kan wor- den ingesteld. Vier groene LED's geven aan wanneer een sensor buiten werking із.

ysteem

professioneel bedriifszeker en storingsvrij radar-alarm dat beschikt over

alle elementen voor optimale en betrouwbare beveiliging tegen inbraak.

Vier rode indikators geven aan welke sen- sor beweging registreert. Paneelmeter voor het registreren van alarm. Paneelmeter voor het registreren van de bewegingsin- tensiteit. Vertragingstijd na inbedrijfsstel- ling: 60 sekonden. Keuzeschakelaar voor 'direkt alarm' of alarm met 30 sekonden vertraging. 12 V. ingang voor accu als noodstroomvoorziening bii net-uitval (accu wordt opgeladen).

Het systeem is uit te breiden door sensoren parallel aan de bestaande te schakelen. De installatie van het systeem is eenvoudig. De centrale is ondergebracht in een noten- houten kast met geêloxeerd aluminium frontplaat. Afmetingen 285х85х135 тт. Afmetingen sensors 115x60x30 mm. Met uitschuifbare antenne.

De bedrijfsklare RADALERT kompleet met 4 sensors en snoer kost inkl. BTW en verz. kosten:

795;

GITAAR-, en ORKEST- LUIDSPREKER.

VISATON

Een robuuste en gunstig geprijsde speaker voor 'live' pop-, soul-, en beatmuziek. Het grote frekwentiebe- reik en het hoge rendement maken deze speaker universeel inzetbaar. Uitgevoerd met hoogtoonkegel, een blauwe show-membraan en grijze dome.

piekvermogen 240 Watt Muziekvermogen: 120 Watt. Sinusvermogen: 60 Watt. Impedantie: 8 Ohm. Frekwentiebereik: 10-12.000 Hz. Geluidsdruk: 106 dB. Reson. frekwentie: 18 Hz. Afmetingen: 160x160 mm. Gewicht: 1,6 kg.

Verzendkosten f 9,-

135;

SONICS BAS/ MIDDENTONER Type SLE 60/120

De inmiddels beroemde woofter/ squaker van Sonics’ met styropor dome, waardoor praktisch geen konus-vervorming kan optreden en de resonantiefrekwentie zeer laag ligt. Superzachte ophanging, grote uitslag.

Muziekvermogen: 120 Watt. Sinusvermogen: 60 Watt. Impedantie: 8 Ohm. Frequentiebereik: 10-12.000 Hz. Geluidsdruk: 106 dB. Reson. frequentie: 18 Hz. Afmetingen: 160x160 mm. Gewicht: 1,6 kg.

Verz.kosten f 9,- 79 50

RIBBON TWEETER

(Superbandchen) Type RHT-13 AW.

De dome of konus van konventione- le tweeters is vervangen door een kunststof bandje waarop ragfiine ge- leiders werden geetst. Eigenschap- pen van de ribbontweeter:

- extreem lage bewegende massa, - uitstekende impulsverwerking,

- grote spreiding,

- zeer hoge belastbaarheid,

- hoogw. strontium ferrietmagneet. - ultralineair frekwentieverloop.

- hoog rendement,

dus universeel toepasbaar, bijv. ook als super-hoogtoner.

De ribbon-tweeter is inmiddels legen- darisch. VISATON heeft er een mees- terwerkje van gemaakt. Hij is zo goed, dat wij u garanderen, dat ver- vanging van uw dome of konus- tweeter door ribbons uw boxen aan- zienlijk zal verbeteren. En deze rib- bontweeter heeft nog een professio- neel uiterlijk ook!

BESTELBON

ANTWOORD NR.555

NAAM ADRES

POSTCODE

PLAATS ARTIKEL

H О

te ontvangen.

ik wens onder rembours

Sinus/Muz. verm 130/200 Watt

v.a. 5000 Hz. Impedantie: 8 Ohm. Frekw. bereik: 2700...42.000 Hz. Afmetingen: 115x115 mm. Gatdiameter: 103 mm. Inbouwdiepte: 27 mm.

6750

HOBBYKIT CENTRE Leeuwarden. Vegelinstraat 19 - Postbus 555 8901 BJ Leeuwarden (Holland). Tel. 058-121868. Giro nr. 3320470

ik sluit betaalkaart, be- taal-of eurocheque bij.

nn ,

CD: uniek systeem

Sinds 1 maart is hij eindelijk te koop. Na enkele jaren van geruchten werd duidelijk dat de compact disc de strijd zou gaan aanbinden met de grammofoonplaat en de compactcassette.

Die introductie ging gepaard met een grote hoeveelheid publiciteit. De voor- en tegenstanders van ‘alweer een nieuwe geluidsdrager’ gingen met elkaar in de clinch en zullen voorlopig nog wel even verder bakkeleien. Maar wat is eigenlijk die wonderlijke compact disc?

Door velen bewonderd, door sommigen bij voorbaat verguisd, is het een uniek systeem om er geluid op op te slaan en via een speciale speler weer af te spelen. Uniek vooral, omdat de specificaties, het pakket van eisen en eigenschappen voor- uitliep op de uitwerking en de produktie.

Dat is een totaal andere situatie dan bij de grammofoonplaat en de magneetband. Daarom willen we in enkele artikelen wat nader ingaan op de achtergronden en

technische eigenschappen van de com- pact disc en de compact-discspeler.

Een van de eerste dingen die opvalt is dat de CD, zoals we de compact disc gemaks- halve zullen noemen, niet mechanisch (door een naald of magneetkop) wordt afgetast. De aftasting van de op de CD opgeslagen signalen gebeurt door een lichtstraaltje en daardoor is een van de belangrijkste problemen van de ‘ouwe trouwe’ grammofoonplaat volledig opge- lost.

Vergrijzing voorbij De grammofoonplaat lijdt namelijk aan ‘vergrijzing’. De groeven slijten door het afspelen en vooral een beschadigde of versleten naald betekent een versneld einde van het muziekgenot.

Die vergrijzing van de grammofoonplaat is definitief voorbij met de compact disc. De optische pickup van de CD-speler volgt het microscopisch fijne spoortje in de CD op een veilig afstandje en daarmee is een belangrijk probleem naar de verleden tijd verbannen. De muziekinformatie blijft zon- der beperkingen met een ‘tintelende fris- heid’ beschikbaar, om deze STER-spot- kreet maar eens te misbruiken. De gevoe- ligheid voor stof, vuil, vingerafdrukken en dergelijke is nauwelijks meer van belang en het onderhoud van de CD stelt eigenlijk niets voor. Even afvegen met een schoon doekje is meer dan genoeg.

Voor iedereen?

Is die CD nu bedoeld om op grote schaal de gewone grammofoonplaat van de markt te verdringen? Op dit moment is dat zeker nog niet het geval. Maar op den duur zien de fabrikanten de grammofoon- plaat toch wel verdwijnen. Dat zit zo. De CD is een erg nieuw produkt, dat nog maar kort geleden uit de laboratoria is losgelaten.

Er is dus nog weinig praktijkervaring mee opgedaan en de fabrieken zijn nog aan het inspelen op dit nieuwe produkt. Dat stelt hoge eisen aan de produktietechnie- ken en daarom zijn de CD en de CD-speler naar verhouding dure produk- ten. Zo'n 40 gulden voor een plaat en zo'n f 2000 of meer voor een speler is niet niks. Maar je krijgt er wel een geweldig brok kwaliteitsweergave voor. Daar kan niemand meer omheen.

Maar... voor dergelijke prijzen bereik je nog geen groot publiek en daarom blijft dit medium de eerste tijd zeker voorbehou- den aan de meer welgestelde fijnproe- vers. Voor degenen die het financieel wat rustiger aan (moeten) doen, heeft de ‘gewone’ grammofoonplaat nog lang niet afgedaan. In de komende nummers van Hob-bit zullen we wat meer ingaan op de technische aspecten. K.A. Barents

ene EE EEn

Hob-bit 5 /'83

9

A Interessante schakelingen

Stralingsmeting met de Geiger-Müllerteller

Hoewel de gemiddelde leeftijd de laatste honderd jaar, dank zij betere Te meten stralingen | medische verzorging en technische vooruitgang, op zijn minst tweemaal Straling is een veelomvattend begrip: als zo hoog ligt, leeft een aanzienlijk deel van de mensheid in voortdurende leek denken we dan in eerste instantie

; aan de röntgen- of X-stralen, die zowel in angsten. Ironisch genoeg worden deze dan ook nog om de een of andere de medische wereld alsin de techniek sen

duistere reden aangepraat. belangrijke en zeer zeker nuttige rol

Een deel van dat angstsyndroom betreft de ons omringende straling. Om spelen. Daarnaast zijn er dan de ‘beruch- die aan te kunnen tonen, heeft Philips een stralingsmeter-in-bouwdoos- te' alfa (a)-, beta (B)- en gamma (y)- vorm in de handel gebracht. Op dat punt hoeven we dus niets meer stralen. In dit korte bestek zou het zeker

niet op zijn plaats zijn in te gaan op de meestal schadelijke invloed die deze stralen kunnen uitoefenen op levende materie. Het spreekt vanzelf dat de ernst van het gevaar in belangrijke mate afhan- kelijk is van de stralingsintensiteit en de tijd dat men aan een bepaalde straling wordt blootgesteld.

Tegen het einde van de 19e eeuw maakte de Engelsman Rutherford een begin met een diepgaande studie naar het wezen van de materie en de aard der stralings- ` vormen. Zijn Duitse collega Hans Geiger, die na zijn promotie in 1906 een paar jaar bij Rutherford had gewerkt, presenteerde in 1928 de naar hem genoemde teller, die hij in samenwerking met de afstuderende Müller had ontwikkeld. En ofschoon er momenteel nóg effectievere stralings- meetapparatuur bestaat, is de Geiger- Müllerteller nog steeds in hoge mate actueel.

voetstoots aan te nemen: we meten gewoon zelf.

De Geiger-Müller-telbuis

In feite is dit een metalen buisje, dat aan de ene kant een geïsoleerde doorvoer voor de elektrode bezit en aan de andere zijde is afgesloten met een mica plaatje (afb. 1). Die elektrode heeft de vorm van een door het gehele buisje lopende pin (helaas kwamen wij pas tot deze verras- sende ontdekking nadat we met de pink door het mica venster hadden gestoten, met als gevolg een financieel offer van

f 140,- voor een nieuw telbuisje.)

Het buisje is gevuld met een gas onder zeer lage druk, ca. 0,5 bar. U bent absoluut niet gebonden aan een bepaald soort gas; er zijn nl. verschillende gassen mogelijk, o.a. neon, argon of mengsels. Wanneer er nu een ‘stralingsdeeltje’ in aanraking komt met dit gas, zal er een ionisatie optreden, met als resultaat een doorslag tussen de beide elektroden in het buisje, de wand die aan de min ligt en de pin, die via een hoge weerstand van ca. 20 MOhm aan 500 V ligt. Die doorslag is het gevolg van een lawine-effect in het buisje (het zgn. Townsend-effect), maar aan een continue doorslag hebben we

10 Hob-bit 5 /'83

Z Interessante schakelingen

2500p

ж = EA70D-1

|

Fig. 1. Het goed werkende schema van de Geiger-Müllerteller.

niets. Dat zou inhouden dat we na elke doorslag de spanning zouden moeten uitschakelen. Dat is echter niet nodig wanneer we aan het dunne gasmengsel een weinig van een halogeengas toevoe- gen, bijvoorbeeld jood, broom o.i.d. Het buisje wordt daardoor zgn. ‘self quench- ing’ (= zelfdovend).

Nu weten we in feite niets af van hetgeen zich in het inwendige van het buisje afspeelt, maar we kunnen wel de impuls die de doorslag veroorzaakt naar een eenvoudig versterkertje doorgeven en dan via een oortelefoontje of luidsprekertje hoorbaar maken. Het aantal tikken per seconde is dan een aanduiding van de sterkte der straling.

Stralingsbronnen

Om te beginnen komen er allerlei stra- lingsvormen uit het heelal tot ons, de zgn. kosmische straling, die inderdaad door één tikje om de zoveel tijd via onze meter

Afb. 1. Als u de moeite neemt de Geiger-Müllerteller te ‘ontkleden’, krijgt u een goede indruk van de

plaats van de ‘aartssnuffelaar'.

waarneembaar is. Dan zijn er de lichtge- vende wijzers op horloges en wekkers. Proeven met bijna verbleekte wijzers van wekkers uit vroeger dagen hebben uitge- wezen dat die vandaag de dag nog méér straling afgeven dan hun moderne ‘colle- ga's’ die nog steeds als ware lichtbakens de slaapvertrekken opsieren. Men heeft hier dus aanzienlijke verbeteringen in de fabricagetechniek kunnen verwerken.

Verder hebben wij geen straling kunnen ontdekken, óók niet die welke afkomstig zou kunnen zijn van die welbekende slaapkamerlichtjes, die met hun groen- achtig schijnsel licht en rust heten te verspreiden. De werking berust op het verschijnsel dat omstreeks 1935 door de heer Destriaux is ontdekt en zo passend naar hem is vernoemd. Ondanks ontken- ningen van diverse handelaren dat hun materiaal geheel stralingvrij was, in tegen- stelling tot die Destriaux-platen, was in

feite aanleiding om de G-M-teller weer eens uit de doos te halen en een beetje de nationale eer te verdedigen.

De bouwdoos

Over het schema kunnen we slechts vertellen dat het werkelijk goed werkt,

(fig. 1), e.e.a. in de hand gewerkt door een goede handleiding. Er zijn echter wel een paar opmerkingen die ons van het hart moeten: op het handzaam uitgevoerde meetapparaatje staat aangegeven in wel- ke richting we het telbuisje moeten draai- en om beta- of gammastralen op te vangen (zie ook afb. 1). Die gammastra- len dringen weliswaar zonder moeite door het plastic doosje heen, maar u doet er goed aan om een opening in het plastic te maken, zodat het mica venstertje van het telbuisje ongehinderd de wereld in kan kijken.

Overigens zouden we zelf geen schuif- schakelaar maar een draaiknopje hebben toegepast om het 9 V batterijtje enigszins te sparen. Het kan voorkomen dat de oscillator, die via een verdrievoudigings- schakeling de benodigde 500 V opwekt, niet meteen aanloopt. Het beste is dan het apparaatje enige malen in- en uit te schakelen, waarna u met een ‘piep’ wordt beloond.

De prijs van ruim f 250,- lijkt niet gering, maar het buisje zelf kost al meer dan

f 140,—. (Ter vergelijking: in 1962 kostte dit f 50,-).

Het was in deze kolommen helaas niet mogelijk dieper in te gaan op de materie en de rol die de G-M-teller daarin speelt. Door ondergetekende is dit echter uitvoe- rig behandeld in de nummers van novem- ber 1958, maart, april en mei 1959 van het blad Radio Bulletin, terwijl het maartnum-