This is a reproduction of a library book that was digitized by Google as part of an ongoing effort to preserve the information in books and make it universally accessible.

Google books

https://books.google.com

This is a reproduction of a library book that was digitized by Google as part of an ongoing effort to preserve the information in books and make it universally accessible.

Google books

https://books.google.com

(

a A

b

ij

kg

ið“ hi Fr

hS ka %

EN

„öli þ“. AR Sd hjá sr

Given in Memory of

WILLIAM HENRY SCHOFIELD

Professor of Comparative Literature 1906-1920 by his Wife MARY LYON CHENEY SCHOFIELD 6th April 1931

A a sn

Kosta 25 aura.

3 o !

ÆVINTÝRA-SÖGUR.'

Búið hefir til prentunar “

Valdimar Ásmundarson.

og

| | Ingvars saga víðförla Erex saga.

| | | Reykjavík. | | Kostnaðarmaður: Sigurður Kristjánsson. | | |

1886. N Í asian in

, HARVARD COLLEGE LIBRARY. > IN MEMORY OF WILLIAM HENRY SCHOFIELS APRIL 6, 1931

Ingvars saga víðförla.

á AR

Ingvars saga víðförla.

c>: Fr

á

irekr hét konungr er réð fyrir Svíþjóðu. Hann var kallaðr Eirekr hinn sigrsæli; hann átti Sigríði hina stórráðu, ok skildi við hana sakir óhæginda skapsmuna hennar, því at hun var kvenna stríð- lyndust um alt þat er við bar; hann gaf henni Gautland; þeira son var Óláfr svenski. Í þann tíma réð Hákon jarl fyrir Noregi, ok átti margt barna, enn frá einni hans dóttur munu vér nokkut Segja, þeiri er Auðr hét. Eirekr konungr átti ok dóttur, er eigi er nefnd; hennar bað sá höfðingi af Svíþjóð, er Áki hét, enn konungi sýndist varboðit at gifta ótígnum manni dóttur sína; litlu síðar bað hennar einn fylkiskonungr austan úr Garðarfki, ok sýndist konungi at gifta honum meyna, ok fór hun með honum austr í Garðaríki. Nokkuru síðar kom Áki þar á óvart ok drap konunginn, enn hafði í burt með sér konungs dóttur ok heim í Svíþjóð, ok gerir brúðkaup til hennar; at þessu ráði bundust átta höfðingjar með Áka, ok sitja þar um hríð undir reiði konungs, því at konungr vildi ekki berjast við þá eðr gera svó mikit mannspell innanlands á sín-

um mönnum. Þau Áki áttu í son er Eymundr hét. 1

4. INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

ræði; konungr tók því vel, ok nú er svó var komit, biðr Eirekr konungr Auðar, dóttur Hákonar jarls úr Noregi; var þeim málum vel svarat ok lét jarl sér þó þykkja betra, ef hann léti eigi nauðmág sinn sitja jafnhátt sér í Svíþjóð. Nú var konunni heitit; ok ákveðin brullaupsstefna, ok nú fara orð af nýju í millum þeira Áka ok konungs, ok býðr Áki kon- ungi sjálfdæmi fyrir utan sektir ok sættast at því. Konungr býst nú við brúðkaupi sínu ok býðr til höfðingjum innanlands, ok nefnir fyrstan til Áka mág sinn ok þá átta höfðingja, er honum fylgdu.

II. At ánefndum degi kom Hákon jarl af Noregi til Svíþjóðar ok verðr þar mikit fjölmenni at Upp- sölum, því at þar vóru allir hinir beztu menn úr Svíþjóð. Þar vóru margir skálar ok stórir fyrir því at þar vóru margir höfðingjar fjölmennir saman komnir, þó at Áki væri fjölmennastr, þegar leið Eirek konung ok Hákon jarl; því yar Áka sá skáli búinn, er mestr var annarr; ekki var dóttir kon- ungs þar né son þeirra, því at ótrúlegt þótti vera boð konungs. Nú sitja menn að boði um hríð með mikilli gleði ok kæti; öndverða veizluna hafði Áki mikil varðhöld á sér, enn því minni sem meir leið á brullaupit, þar til at ein nótt var eftir veizlunnar, þá kemr Eirekr konungr at þeim óvörum ok drap þá átta höfðingja, er at mótgangi höfðu „verit við konung ok einn veg Áka. Eftir þetta sleit veizl- una; fór Hákon jarl til Noregs, ok hverr til sinna heimkynna. þessi ráð kenna sumir menn Hákoni jarli, enn sumir segja, að hann væri sjálfr at drápi þeira. Nú kastar konungr sinni eigu á allar jarðir ok lausafé þat, er þeir átta höfðingjar höfðu átt.

v

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 0

-———.—.—......5... . —— a...

Hann hafði heim til sín Eymund ok móður hans. Eymundr vex upp með konungi í góðri virðingu, þar til at Eirekr konungr andaðist; síðar tók Óláfr ríkit ok helt hinni sömu virðingu við Eymund, sem faðir hans hafði gert; enn er Eymundr var rosk- inn, þá mintist hann harma sinna, því at hann sá hvern dag sínar eigur fyrir augum sér, ok þóttist sviftr allri sæmd, því at konungr tók alla skatta af eignum hans. Óláfr konungr átti dóttur, er Ingi- gerðr hét; þau Eymundr unnust mikit fyrir frænd- semis sakir, því at hun var vel at sér um alla hluti; Eymundr var mikill maðr vexti ok raminr at afli ok hinn bezti riddari. Eymundr hugsar nú sitt mál, ok þótti seinleg leiðrétting sinna harma, ok þótti betra at bíða bráðan dauða enn lifa við skemd; verðr nú þat hans ráð, at þá er hann varð varr við at tólf menn af hirð konungs höfðu farit eftir skatti í þau heruð ok ríki, er faðir hans hafði átt, þá ferr hann með tólf menn á þann skóg, er leið þeira lá konungs manna, ok börðust þeir þar ok varð þat harðr bar- dagi með þeim. Þenna dag hinn sama fór Ingigerðr eftir þeim skógi ok fann þá alla líflátna nema Ey- mund, ok var hann þó mjök sárr; síðan lét hun leggja hann í vagn sinn ok ók honum með sér ok lét græða hann á laun. Enn þá er Óláfr konungr frá þessi tíðindi, kvaddi hann þings ok gerði Ey- mund sekan ok útlægan úr öllu sínu ríki; ok er Eymundr var heill orðinn, þá fekk Ingigerðr hon- um skip á laun ok leggst hann í hernað ok verðr gott til fjár ok manna.

1lI. Nokkurum vetrum síðar bað sá konungr Ingigerðar, er Jarizleifr hét ok réð fyrir Garðaríki; hun var honum gefin ok fór hun austr með honum.

6 INGVARS BAGA VÍÐFÖRLA.

Enn er Eymundr spurði þau tíðfndi, þá ferr hann austr þangat, ok tekr J arizleifr konungr vel við hon- um ok þau Ingigerðr, því at þá var ófriðr mikill í Garðaríki; því at Burizleifr bróðir Jarizleifs kon- ungs gekk á ríkit. — Við hann átti Kymundr fimm bardaga, enn í hinum síðasta var Burigleifr hand- tekinn ok blindaðr ok færðr konungi; þar fekk hann of fjár í gulli ok silfri ok margs konar gersimum ok góðum gripum. Þá sendi Ingigerðr mann á fund Óláfs konungs föður síns, ok beiddi at hann gæfi upp jarðir þær, sem Eymundr átti, ok væri þeir sáttir, heldr enn hann ætti hers vón at honum, ok mátti svó kalla at þat lof fengist. Á því meli var Eymundr í Hólmgarði ok háði oft bardaga ok hefir sigr í öllum, ok vann aftr mikit skattland undir konunginn. þá fýsti Eymund að vitia eigna sinna ok hefir mikit lið ok vel búit, því at hvórki skorti til fé né vópn. Nú fór Eymundr úr Garðaríki með mikilli sæmd ok virðingu af allri alþýðu ok kemr nú til Svíþjóðar ok sezt að ríki sínu ok eignum ok brátt aflar hann sér kvónfangs ok fær ríks manns dóttur, ok gat hann við henni einn son, er Ingvarr hét. Þetta frá Óláfr Svíakonungr, at Eymundr var við land kominn með miklu liði ok nógum fjárhlut ok hafði sent í þau ríki, er átt hafði faðir hans ok þeir átta höfðingjar, ok þótti honum mikils um vert enn treystist þó eigi at at gera, því at hvern dag heyrir hann mörg stórræði frá Eymundi sögð, ok. sitja nú hvórir um kyrt, því at hvórgi vill til hneigja við annan. Eymundr sitr nú í ríki sínu, skipar því ok stýrir sem konungar eru vanir, ok æxlar ríki sitt, því at hann gerðist fjölmennr; hann lét reisa sér höll mikla ok búa veglega, ok heldr þar borð hvern dag með miklu fjölmenni, því at hann hafði

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA:. 7

marga riddara ók nógan skipaher;- sitr hann nú um kyrt. Vex Engvarr nú upp heima með föður sínum, þar til at hann var níu vetra gamall, þá bað Ing- varr föður sinn að fara á fund konungs ok annarra höfðingja í Svíþjóð; hann leyfði honum at: fara ok bjó ferð hans með sæmd. Ingvarr tók hjálm föður síns, er hann átti beztan; hann var gullroðinn ok settr gimsteinum, ok sverð gullbúit, ok márgar hafði hann aðrar gersimar. Fór Ingvarr nú með fimtánda mann frá feðr sínum, ok vóru allir þeira hestar brynjaðir ok svó þeir sjálfir, ok skjaldaðir, ok höfðu gylta hjálma ok öll vópn gulli búin ok silfri, ok við svó búit lið ferr hann austan eftir Svíþjóð; spyrst nú víða til ferðar hans ok sækja herforingjar víða í mót honum ok bjóða honum til veizlu; hann þektist þat, ok gefa þeir honum góðar gjafir, enn hann þeim. Nú ferr Ingvars frægð víða um Svíþjóð ok kemr til eyrna Óláfi konungi. Hann átti son þann, er Önundr hét, ok var hit vænsta mannsefni ok eigi fjarri jafnaldri Ingvars, hann bað föður sinn at Íara á mót Ingvari frænda sinum ok fagna honum með sæmd, ok þá hann þat er hann bað ok fór í mót Ingvari með mikilli sæmd ok varð þar fagna- fundr mikill. Síðan fara þeir til konungs fundar, ok gekk hann í mót þeim ok fagnaði þeim vel ok Ingvari ok leiðir hann í höll sína ok setti hann hit næsta sér ok bað hann lengi með sér vera velkoiminn ok alt hans föruneyti. Hann kvezt þar mundu dveljast um hríð. Síðan berr hann fram þá gripi, er fyrr var getit: hjálminn ok sverðit, ok mælti svó: „þessar gjafir sendir faðir minn þér til styrks friðar ok fastrar vináttuc. Konungr tók þakksamlega við gripunum, énn kvað Eymund eigi sér sent hafa. Þar var Ingvarr þann vetr allan, ok var bezt virðr allra

8 INGVARS. SAGA VÍÐFÖRLA.

manna af konungi. At vori bjóst Ingyarr til heim- ferðar ok Önyundr með honum ; þá gaf konungr Ingvari góðan hest ok söðul gyltan ok:skip fagrt. Nú ferr Ingvarr ok Önundr á burt með góðu yfir- læti af Óláfi konungi, ok fara nú til Eymundar; ok er þeir koma á bæ Eymundar, þá var honum sagt, hverir komnir vóru; enn hann lét eigi sem hann héyrði. Nú koma þeir at höllinni, ok vildi Önundr af baki stíga, enn Ingvarr bað þá ríða í höllina; þeir gera nú svó, at þeir ríða alt innar fyrir hásæti Eymundar. Hann heilsar þeim vel ok spyrr tíð- inda eðr hví þeir dirfist at fara með svó miklum styr, at ríða í höll hans. Þá svarar Ingvarr: þá ek kom til Óláfs konungs, gekk hann í móti mér með alla hirð sína ok fagnaði mér vel ok virðulega, enn þú vilt nú onga sæmd gera hans syni, er hann sækir þik heim; nú vittu, at fyrir þetta reið ek í höll þínac. Þá spratt Eymundr upp ok tók Önund í fang sér af hestinum ok kysti hann ok setti niðr hjá sér, ok kvað alla skyldu honum þjóna innan hallar. Síðan færði Ingvarr gjafirnar föður sínum, þær er hann sagði, at Óláfr konungr hefði sent hon- um til fasts friðar: er þat hestr ok söðull ok skip. Þá sagði Eymundr at Óláfr konungr hafði eigi hon- um sent, enn þó lofaði hann mjök at hann hafði svó virðulegar gjafir fengit Ingvari. Var Önundr þar þann vetr; enn at vóri bjóst hann heim at fara ok Ingvarr með honum; þá gaf Eymundr Önundi hauk þann, at gullslitr var á fjöðrum, ok fara þeir burt við svó búit. ok koma á fund Óláfs konungs ok íÍagnar hann þeim vel ok verðr feginn þeira aftr- kvómu; þá færði Önundr honum haukinn ok kvað Eymund hafa hann sendan honum; þá roðnaði kon- -ungr ok kvað Eymund hafa mátt nefna sik, þá hann

——— —-— -—=

INGVARS SAGA AÍÐFÖRLÁ. 9. gaf haukinn, senn þó kárin vera, at hann hafi þat hugata: Nokkuru síðar kallar hann til sín Önand ok Ingvar''ok mælti: „Nú skulu: þit fara aftr ok færa Eyrnundi þat ér ek gef honum, enn þat er merki, því at ek hefi eigi svó aðrar dýrlegar gjafir at gefa honum sem þessi er; þat fylgir því, at sá mun jafnan sigr hafa, er þat er fyrir borit, ok skal þetta vera sáttarmerki vór á milli. Nú fara þeir aftr ok færðu Iíymundi merkit með vingjarnlegum orður konungs. Eymundr tók þakksamlega við gjöf konungsins ok kvað þá skjótt skyldu aftr fara ok bjóða Óláfi konungi til sín ok mæla svó: >Ey- mundr þjón þinn býðr þér til veizlu með góðvilja ok kann þökk at þú farirc. þeir fóru ok fundu Óláf konung ok sögðu honum boð Eymundar; þá varð Óláfr konungr harðla feginn ok fór með miklu fjöl- menni. Eymundr tók vel við honum ok með mik- "illi sæmd ok mæltu þeir til fastrar vináttu með sér ok heldu vel. Síðan fór konungr heim með góðum gjöfum, ok var Ingvarr jafnan með konungi, því at hann unni honum eigi minna enn sínum syni. Ing- varr var mikill maðr vexti, vænn ok sterkr ok bjart- litaðr, vitr ok málsnjallr, mildr ok stórgjöfull við sína vini, enn grimmr við sína óvini, kurteis ok hinn harðlegsti í öllu viðbragði, svó sem vitrir menn hafa honum til jafnat um atgervi við Styrbjörn frænda sinn eðr Óláf konung Tryggvason, sem fræg- astr maðr hefir verit ok mun vera á Norðrlöndum um aldr ok ævi bæði fyrir guði ok mönnum. "

IV. Þá er þeir frændr vóru frumvaxta, Önundr ok Ingvarr, var sú þjóð í missætti við Óláf konung, er Seimgaler heita ok höfðu ekki skatt goldit um hríð. þá sendi Óláfr konungr Önund ok Ingvar

10 INGVARS SAGA, VÍÐFÖRLA,

með þrimr skipum at heimta skatt; koma þeir við land ok stefna þing við landsmenn ok heimtu þeir skatt af konungi þeira; sýndi Ingvarr.þar mikla at- gervi í sinni málsnild, svó at. konungi ok mörgum öðrum sýndist ekki annat. ráð enn gjalda skattinn sem til var kallat, fyrir utan þrjá höfðingja þá, er eigi vildu fylgja konungs ráði ok bönnuðu at gjalda skattinn ok drógu lð saman. Enn er konungrinn heyrði þeira tiltekjur, bað hann þá Önund ok Ing- var berjast við þá ok fekk þeim lið. þeir börðust ok varð þar mikit mannfall áðr þeir flýðu höfðingj- arnir; í þeim flótta var sá tekinn, er mest hafði í móti staðit at skattinn skyldi gjalda ok festu þeir hann upp, enn tveir kvómust undan. Þeir tóku þar miklar eigur at herfangi ok heimtu út skatta alla, ok fara við svó búit aftr til fundar við Óláf konung ok færðu honum mikinn fjárhlut í gulli ok silfri ok góðum gripum, ok hafði mikit aukizt virðing Ingvars í þessi ferð, svó at konungr setti hann yfir aðra höfðingja í Svíþjóð. Ingvarr tók sér frillu ok gat við henni son þann, er Sveinn hét. Með þessi virð- ingu var Ingvarr með Óláfi konungi þar til at hann. var tvítugr; þá ógladdist hann svó, at hann kvað aldri orð frá munni; á því þótti konungi mikit mein ok spyrr hvat veldr. Ingvarr svarar: „Ef þér þykkir mein at ógleði minni ok þú vilt mér svó vel sem þú lætr, þá gef mér konungsnafn með tígnc. Konungr svarar: „Hverja hluti aðra sem þú beiðir í tígn eðr fjárhlutum mun ek gera, enn þetta má ek eigi, því at ek“ er eigi vitrari vórum frændum ok eigi kann ek betr enn vórir fyrri frændre. þessi hlutr varð þeim til sundrþykkis, Því at Ingvarr bað ál a ok fekk eigi.

Er fg 43 að Br a

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 11 ' V. Bá bjóst Ingvarr úr landi, at leita sér:útlends ríkis, ok valdi sér Hið úr landi ok þrjá tigi skipa öll alskiput. Þetta frá nú Óláfr konúfigr, at: Ingvar var ferðar búinn ok sendi ménn á funð Ingvars ok bað hann dveljast ok þiggja kohungs nafn. Ingvart kvazt' þat mundu þegit hafa, ef þess hefði kosté verit, enn kvezt nú búinn at sigla þegar. byr gefr. Litlu síðar sigldi Ingvatr úr Svíþjóð með þrjá tigi skipa ok lögðu eigi fyrr seglin enn þeir kvómu í Garðaríki, ok tók Jarizleifr konungr við honum með mikilli sæmd. þar var Ingvarr þrjá vetr ok nam þar margar tungur at tala. . Hann heyrði umræðu á því, at þrjár ár fellu austan um Garðaríki, ok var sú mest sem í miðit var; þá fór Ingvarr víða um Austrríki ok frétti, ef nokkur maðr vissi, hvaðan sú á felli, enn engi kunni þat at segja. Þá bjó Ingvarr ferð sína úr Garðaríki, ok ætlaði at reyna ok kanna lengd ár þessarar; hann lét byskup vígja sér boljárn ok tinnu. Fjórir menn eru nefndir með Ingvari til ferðar: Hjálmvígi ok Sóti, Ketill, er kallaðr var Garða-Ketill, hann var íslenzkr, ok Valdimar. Eftir þat heldu þeir í ána með þrjá tigi skipa, ok snýr Ingvarr stöfnum í austr ok lagði ríkt við at engi skyldi á land ganga utan hans leyfi; enn ef nokkur færi, þá skyldi sá láta hönd eðr fót; maðr skyldi vaka um nótt á hverju skipi. þá er þeir höfðu farit nokkura hríð eftir ánni, er frá því sagt, at Ketill átti vörð at halda eina nótt, ok þótti hon- um langt þá er alþýðan svaf, ok forvitnaði hann á land at ganga at sjást um ok varð gengit lengra enn hann ætlaði; hann nam staðar ok hlýddist um; hann sá fram fyrir sik hús eitt hátt ok gekk þangat til ok inn í húsit, ok þar sá hann silfrketil yfir eldi ok þótti undarlegt; hann tók ketilinn ok rann á leið

12 INGVARS: BAGA, VÍÐFÖRLA.

= ————.—.———.

töl skipa,;. ok;at þann hafði farit um. hríð, sá hann á bak 'sét ógurlegan nsa hlaupa „eftir. sér. Ketill gæðir þá, ferðinni, ok. dró þó saman. með. þeim; Hann sstr í niðr ketilinu ok tók úr höðduna, ok hleypr' þá sem hann má ok. sér þó aftr, stundum ; bann sér at risinn nemr staðar er hann kemr. ab kátlinum, gengr hann stundum at honum enn stund- ui frá, tók: þó: upp loksins ketilinn. ok gekk til hússins, enn Garða:Ketill gekk til skipa ok braut sundr hödduna ok lagði í fatakistu sína. Enn um morguninn, er menn vöknuðu, þá sáu menn slóð lggja frá skipunum, því at dögg hafði fallit, ok sögðu Ingvari. Hann bað Ketil segja, ef hann hefði þar farit, því at hann kvað angvan annan til, ok kvezt eigi mundu drepa hann, ef hann segði hit sanna til; hann sagði, ok bað sér líknar fyrir óhlýðni ok sýndi honum hödduna. Ingvarr bað hann eigi oftar svó gera ok sættust at því. Síðan sigldu þeir marga daga ok um mörg heruð ok þar til er þeir sáu annan sið ok lit á dýrum, ok af því skildu þeir "at þeir fjarlægðust sín heruð eðr lönd. Einn aftan sáu þeir langt frá sér sem hálft tungl stæði á jörð- unni; um nóttina eftir helt Valdimarr vörð; hann gengr á land til þess staðar, er þeir höfðu (þetta) séð. Hann kom at þar sem upphæð varð fyrir honum, sú er gullslitr var á ok sá hann hvat því olli, því at þar var alt þakit ormum, enn fyrir því at þeir svófu, þá. rétti hann spjótskefti sitt þar til sem einn gullhringr var ok dró hann at sér; þá vaknaði einn yrmlingr ok vakti sá þegar aðra hjá sér, unz Jakúlus var vaktr; þá skundar Valdimarr til skipa ok sagði Ingvari hit sanna alt. Nú bað Iogvarr menn við búast orminum ok leggja skipunum til annarar hafnar um þvera ána, ok svó gera þeir. Síðan sjá

INGVARS BAGA VÍÐFÖRLA. 13

þeir hræðilegar dréka fljúga þangat yfir ána; margir

' fálust fyrir hræðslu sakir, ok er Jakulus kom yfir

VAR 4 a R

skip þat sem prestar tveir stýrðu, þá spjó hann svó eitri at bæði týndust skip ok menn; síðan fló hann aftr yfir þvera ána til sinna stöðva. Bíðan ferr Ingvarr marga daga eftir ánni; þá hófust upp borgir ok stórar bygðir, ok þá sjá þeir ágæta borg; hun var ger af hvítum marmarasteinum. Enn er þeir nálguðust borgina, þá sá þeir mikinn fjölda kvenna

í ok karlmanna; þeim þótti mikils um vert fegrð þá

=--"Ó--

sem þar var ok kvenna kurteisi, því at margar vóru

ágætlegar sýnum; þó bar ein af öllum bæði fyrir

' búnaðar sakir ok fegrðar; sú hin virðulega kona " teiknaði þeim Ingvari at þeir sækti fund hennar; „ þá gekk Ingvarr af skipi ok á fund þeirar hinnar ' tígulegu konu. Hun spurði hverir þeir væri eðr „ hvert þeir gerðist, enn Ingvarr svarar gngu, því at

rempar SR

a —r7r

=== yr

hann vildi freista ef hun kunni fleiri tungur at tala, ok svó reyndist at hun kunni at tala rómversku, þýversku, dönsku ok girzku, ok margar aðrar, er gengu um Austrveg. Enn er Ingvarr skildi hana þessar tungur mæla, þá sagði hann henni nafn sitt ok spurði hana at nafni ok hverrar tígnar hun væri. „Ek heiti Silkisife, sagði hun, „ok em ek drotning

| þessa lands ok ríkise; þá bauð hun Ingvari til borg-

* a --— mm > Á

ar með sér ok öllu liði hans; hann þá þat, enn borgarmenn taka skip þeira með öllum reiða ok báru upp undir borgina. Ingvarr bjó eina höll öllu liði sínu ok lukti hana vannlega, því at fult var af blót- skap alt umhverfis. Ingvarr bað þá við varast alt ' samneyti heiðinna manna ok öllum konum bannaði hann at koma í sína höll utan drotningu. Nokk- „urir menn gáfu lítinn gaum at hans máli, ok lét

- hann þá drepa, ok síðan treystist engi at brjóta þat 2

14 INGVÁRS SAGA VÍÐFÖRLA.

er hann bauð. Þann vetr var Ingvarr þar í góðu yfirlæti, því at drotning sat hvern:dág á tali við hann ok hennar spekingar, ok sagði hvórt þeirá öðrí mörg tíðindi. Jafnan sagði Ingvarr henni af al- mætti guðs ok fell henni vél í skap sú trúa. Svó unni hun mikit Ingvari, at hun bauð honum at eignast alt ríkit ok :konungs hafn; ok sjálfa sik; gaf hun at lyktum í hans vald, ef hann vildi þar staðfestast; enn hann kvezt fyrst vilja rannsaka, lengd árinnar ok þiggja þann kost síðan. Þá er voraði, bjóst Ingvarr burt, enn bað drotningu heila, sitja með sínu fólki. Ingvarr fór þar til eftir ánni at hánn kemr at forsi miklum ok þröngum gljúfrum; þá vóru hávir hamrar, svó at þeir drógu upp í fest- um skip sín; síðan drógu þeir þau aftr á ána ok fór svó lengi at þeir urðu við ekki varir; enn er á leið sumarit, sáu þeir fjölda skipa róa í mót sér; þau vóru öll kringlótt ok umhverfis árar fyrir borð- um; þeir lögðu svó í mót, at Ingvarr átti einskis kost nema bíða í stað, því at svó fóru skip þeira, sem fugl flygi; enn áðr enn þeir fundust, reis einn maðr upp úr þessu liði, sá var skrýddr konungs skrúða ok mælti margar tungur. Ingvarr þagði við; þá mælti hann nokkur orð á grísku. Ingvarr skildi at hann hét Júlfr ok var úr borginni Hélio- polim; ok er konungr vissi nafn Ingvars ok hvaðan hann var kominn, eðr hvert hann gerðist at fara, þá bauð hann honum með sér til sinhar borgar vetrarlangt. Ingvarr lét sér eigi hæfa at dveljast ok neitaði. Konungr skyldi hann þá til þarvistar þann vetr. Ingvarr kvað svó vera skyldu. Þá fóru þeir til með lið sitt til hafnar ok gengu á land ok til borgarinnar, ok er þeim varð aftr litit, sáu þeir at borgarmeun báru skip þeira á herðum sér upp

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 15

undir borgina þar ér læsa mátti. Þar sáu þeir um öll stræti mikinn blótskap. Ingvarr bað sína menn vera bænrækna ok trúfasta; eina höll gaf Júlfr þeim; ok þann vetr geymdi Ingvarr svó sína menn at engi 'spiltist af kvenna viðskiftum eðr öðrum heiðnum dómi; enn þá er þeir fóru nauðsynja sinna, gengu. .þeir alvópnaðir ok læstu höllina á meðan; engi maðr skyldi þar inn koma nema konungr; hann sat hvern dag á tali við Ingvar, ok sagði hvórr þeira öðrum mörg tíðindi úr sínu landi ný eðr forn. Ingvarr spurði ef hann vissi hvaðan á sú felli, enn Júlfr kvezt þat vita með sannleik, at hun fell súr uppsprettu þeim, er vér köllum Lindibelti; þaðan fellr ok önnur til Rauðahafs, ok er þar mikill svelgr, sá er Gapi er kallaðr; á milli sjóvar ok árinnar er nes þat, er Siggeum heitir; áin fellr skamt áðr hun fellr af bjargi í Rauðahaf, ok köllum vér þar enda “ heims; enn í þessi ánni, er þú hefir farit eftir, liggja úti illgerðamenn á stórum skipum, ok hafa öll skipin hulin reyri, svó at menn hyggja þat eyjar ok hafa alls konar. vópn ok skoteld, ok meir eyða þeir mönnum með eldi enn vópnum:. Enn borgarmönn-. um þótti konungr sinn einskis gá þess er þeir þurftu fyrir Ingvar, ok heituðust at reka hann af ríkinu enn taka sér annan konung; ok er Ingvarr heyrði þetta, bað hann konung gera vilja lýðs síns; hann gerði svó.' „Konungr bað Ingvar at hann veitti honum lið að berjast við bróður sinn; hann var þeira máttkari ok; veitti mikinn ójafnað bróður sínum.. Ingvarr hét Hhðveizlu er hann færi aftr.

VI. „ Át liðnum vetri heldr Ingvarr liði sínu öllu heilu úr ríki Júlfs, ok er þeir höfðu farit um stund,

kvómu þeir at forsi einum: miklum; af honum stóð 2*

i6 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

stormr svó mikill, at þeir urðu at landi at leggja, enn er þeir kvómu at landi, sáu þeir spor ógurlegs risa; þat var átta feta langt; þar vóru svó hávar hamrar at þeir máttu eigi í festum upp draga skipin. þeir lögðu fram með björgunum skipum sínum, þar sem af sveif ánni ok strguminum; var þar hlið lítit á björgunum, ok gengu þeir þar á land ok var þar sléttlent ok blautlent. Ingvarr bað þá fella við ok: gera, graftól ok svó gerðu þeir; tóku síðan at grafa, enn mældu dýpt ok breidd díkisins þaðan frá er áin skyldi á hlaupa; at þessu vóru þeir svó at mán- uðum skifti, áðr þeir máttu þar skipum fara, ok er þeir höfðu lengi farit, sá þeir hús eitt ok hræði- legan risa hjá, svó illilegan, at þeir hugðu at fjand- inn væri; þeir urðu mjök hræddir ok báðu guð sér miskunnar; þá bað Ingvarr Hjálmvíga syngja sálma guði til dýrðar, því at hann var klerkr góðr, ok hétu sex dcægra föstu með bænahaldi. Síðan gekk risinn burt frá húsinu annan veg með ánni, enn er hann var burtu, þá gengu þeir til hússins ok sáu þar rammlegt virki; ok er þeir gengu í húsit, sáu þeir at einn stólpi helt því upp; hann var smíðaðr ór leiri; síðan tóku þeir at höggva stólpann umhverfis alt við jörðina, þar til at alt húsit skalf, þegar þeir hristu. .Ingvarr bað þá taka stóra steina ok bera, til hússins; þeir gerðu svó; enn:et aftnaði, bað Ing- varr þá ganga í virkit ok fela sik í reyr; ok er á, leið kveldit, sáu þeir risann koma ok hafði marga; menn undir belti sér festa; hann byrgði vandlega, virkit ok svó húsit; síðan mataðist hánn; enn. ert stund leið, forvitnuðust þeir, hvat hann hafðist at ok heyrðu til hans hryt mikinn; þá bað Iugvarr í burtu taka steina þá sem þeir. höfðu þangat borit ok börðu stólpann, svó at. ofan fell húsit; risinn

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 17

brauzt um. fast,; svó at undan komst; annarr fótr hans; þá gekk -Ingvarr til ok hans. förunautar ok hjuggu af risanum fótinn með bolaxum, því at. hann var harðr.sem tré; ok ar því var lokit, skildu þeir at hann yar dauðr, þeir drógu fótinn til skips ok söltuðn í hvíta salti... Þeir fóru nú þar til at ánni skýtr í sundr ok sjá þar. fimm eyjar hbrærast ok fara á mót þeim. Íngvarr bað menn sína við búast; hann lét taka eld með vígðu eldsvirki; brátt. kom at þeim ein eyin ok veitti þeim harða grjóthríð, enn er víkingar fundu at fast var fyrir, þá tóku þeir at blása smiðbelgjum at ofni þeim sem eldr var í, ok varð af því mikill gnýr; þar stóð ok ein eitrtrumba ok úr henni fló éldr mikill á eitt skipit, ok brann þat á lítilli stundu svó at alt varð at fölska; enn er Ingvarr sá þetta, harmaði hann skaða sinn ok bað færa sér tundr með vígðum eldi; síðan bendi hann upp boga sinn ok lagði ör á streng ok lét “ koma á örvaroddinn tundrit með vígðum eldi; enn sú ör fló af boganum með eldinn í trumbuna, þá er stóð úr ofninum, ok snýst eldrinn á sjálfa heið- ingja ok brann á augabragði eyin með öllu saman, mönnum ok skepnum; ok eru (nú) allar eyjarnar at komnar; enn þegar Ingvarr heyrði smiðbelgjablástr- inn, skaut hann vígðum eldi ok eyddi svó því djöf- ulsfólki með guðs fulltingi at þat varð at ongu utan fölska. Litlu síðar kom Ingvarr til þeirar upp- sprettu, er áin fell af; þar sáu þeir dreka þann, at slíkan höfðu þeir eigi fyrr séð fyrir vaxtar sakir ok mikit gull liggja undir honum; þeir lendu þar skamt í frá ok gengu allir á land upp ok kvómu þar at sem drekinn var vanr at skríða til vatns; sú gata var harðla breið; þá bað Ingvarr at þeir sæði salti . eftir götunni ok draga þangat risafótinn, ok kvezt

18 -CCCINGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

þat ætla, at þar mundi drskinn dveljast um hríð. þeir vóru nú hljóðir ok leituðu sér hælis; enn er sú tíð var' komin, at drekinn var vanr at skríða til vatns, ok er hann kom á götuna, sá hann at salt var á götunni fyrir honum ok tók hann at sleikja, ok er hann kom þar sem risafótrinn lá, svalg hanu þegar; hann var nú léngr á veginum enn hann átti vanda til, því at: þrisvar hvarf hann aftr at drekka þá hann var miðleiðis; enn Ingvarr ok föruneyti hans fór til bælis drekans ok sáu þar mikit gull ok svó heitt sem nýrunnit í afli; síðan hjuggu þeir af staupinu með bolsxum ok var þat of fjár er þeir fengu þar. þá sáu þeir at drekinn nálgaðist; snoru þeir á brott með mikit fé ok fálu þat; þar var reyri vaxit. Ingvarr bað þá ekki for- vitnast um drekann; þeir gerðu sem hann bauð, utan fáir menn stóðu ok sáu at drekinn varð illa við skaða sinn; hann reistist á sporðinn ok lét sem þá maðr blístrar ok sngrist í hring á gullinu: þeir Sögðu slíkt er þeir sáu ok fellu síðan dauðir niðr.

VII. Eftir þenna atburð fóru þeir Ingvarr á burt ok könnuðu nes þat, er þeir vóru við komnir; þeir fundu þar einn kastala ok sáu þar í standa mikla höll; ok er þeir kvómu í höllina, sáu þeir hana vel innan búna ok fundu þar mikinn fjárhlut ok margar gersimar. þá spurði Ingvarr, ef nokkur vildi þar eftir verða um nóttina ok vita hverra tíð- inda hann kynni víss at verða. Sóti kvezt þat eigi Spara; enn er aáftnaði, fór Ingvarr með lið sitt til skipa, enn Sóti fal sik einhversstaðar; enn er síð var orðit, sýndist honum djöfull með manns ásjónu ok mælti: „„Siggeus hét maðr, styrkr ok máttugr ; hann átti þrjár dætr; þeim gafehann mikit gull;

INGVARS SAGA>: VÍÐFÖRÐA. 19.

enn er hann dó var hanni grafinn sam.'nú sáu þér Arekann, enn eftir hann dauðan fyrinnunda hin elzta sínum systruin gulls ok: gereima;: hun spilti sér sjálf; hennar dæmi hafði önnur systirin; hin þriðja lifði þeira lengst ok tók arf eftir föður sinn ok forræði þessa staðar eigi at eins meðán hun lifði; hun gaf nesinu nafn ok kallaði Siggeum; hun skip- ar hverja nótt höllinni með fjölda djöfla, ok em ek einn af þeim sendr at segja: þér tíðindi, énn drekar átu hræ konungs ok dætra hans, enn sumir ménn. ætla at þau sé at drekum örðin. Þat skaltu vita, Sóti, ok segja konungi yðrum Ingvari, at Haraldr Svíakonungr fór fyrir löngu þessa leið, ok fórst hann í Rauðahafs-svelg með sínu föruneyti, ok er hann nú kominn hér til forráða; ok til vitnis sögu minn- ar er hér varðveitt merki hans í höllinni, ok skal Ingvarr þat með sér hafa ok senda þat til Svíþjóð- ar, til þess at þeir gangi eigi duldir, hvat af konungi þeira er orðit; þat skaltu ok segja Ingvari, at hann mun í þessi ferð deyja með miklum hluta liðs síns, enn þú, Sóti, ert fanglátr ok trúlauss, ok því skaltu með oss eftir dveljast, enn Ingvarr mun hjálpast af trú þeiri er hann hefir til guðsc Þá þagnaði djöf- ullinn er hann hafði þetta mælt; alla náttina var þar þyss mikill; enn er morgnaði, kom Ingvarr þar, ok sagði Sóti honum þat, er hann hafði séð ok heyrt, ok er Sóti hafði lokit sinni frásögn at þeim öllum ásjáöndum, fell hann dauðr niðr. Nú tekr Ingvarr merkit er stóð í höllinni ok ferr til skipa sinna síð- an með liði sínu; snýr hann aftr stöfnum, ok gaf nafn þeim hinum mikla forsi ok kallaði Belgsóta. þá gerðust engi tíðindi áðr enn þeir kvómu í ríki Hrómundar konungs, er Júlfr hét-öðru nafni; ok er þeir sigla át borginni í annat sinn Hóéliópolim, þá

201 INGVARS: SAGA VÍÐFÖRL A; í

lagði. Júlfr:konungr í. mót þeim fjölda skipa ok bað þá Iugvar lægja seglin: „því at nú:skaltu mér vgita lið í móti Bjólfi bróður mínum, :er Sölmundr er kallaðr öðru nafns, því'at hann sjádfr ok: synir hans átta vilja ræna mik ríkinu Þá. fór ingvarr til þortg- arinnar ók bjuggust. tillbardaga. Ingvar ét. reisa, stór hjól, ok öll sett utan með hvössum tindum ok broddum ;. þar með lét hann slá herspara. Nú safna konungar báðir liði ok koma til þess staðar, er þeir höfðu ákveðit sín í millum; ok er Ingvarr hafði um. búizt, var Bjólfr sýnú fjölmennari. Júlfr konungr fylkti liði sínu í móti bróður sínum, enn er hvóru- tveggju vóru búnir, æptu þeir heróp.. Þeir Ingvarr hleyptu á þá hjólunum með öllum herbúnaði; varð af því mikit mannspell ok raufst fylkingin; þá kom Ingvarr þeim í opna skjöldu ok drap alla sonu Bjólfs. konungs, enn hánn sjálfr lýði undan; Júlfr konungr sótti eftir fast ok rak flóttann, enn Ingvarr bað menn sína eftir dveljast ok fara eigi svó langt frá skipum sínum sat óvinir vórir megi þeim ná, heldr. takið hér fjárhlut mikinn af óvinum vórum, þeim er vér höfum hér drepita. Þar tóku þeir margs konar gersimar ok mikinn fjárhlut ok báru til skipa. Þá kom Júlfr með herinn ok fylkir lði sínu ok lystr upp herópi, enn Ingvar kom þetta á óvart ok lætr hefjast und- an; þá lét hann kasta hersporum fyrir fætr þeim; þat kunnu þeir eigi at varast ok hlupu þar á, ok er þeir kendu hvassleik broddanna, hugðust þeir orðnir fyrir fjölkyngi, enn Ingvarr var eftir við herbúðir ok kjaru þar of gersima. þá sáu þeir mikinn kvenna flokk ganga til herbúðanna ok tóku at leika fagrt. Ingvarr bað þá svó varast konurnar sem hina verstu eitrorma; enn er aftna tók ok herinn bjóst til svefns at Íara, gekk kvenfólkit í herbúðir til þeira, enn sú

INGVARS: SAGA VÍÐFÖRLA. g1

er tígnust var, skipaði sér rekkju hjá Ingvari; þá veiddist hann ok tók tygilkníf ok lagði til hennar í kvensköpin, enn er Hóit sá hang tiltekjur, tóku þeif at réka frá sér þessar óvendiskonur, ok þó vóru nokkurir þeir at eigi stóðust þeira blíðlæti af djöful- legri fjölkyngi ok lágu hjá þeim; enn er Ingvarr heyrði þetta, þá snorist Íagnaðr silfrs ok.gleðivíns í mikiun harm, því at um morguninn lágu átján menn dauðir, þá er þeir könnuðu lið sitt; síðan bað Ing- varr jarða þá sem dauðir vóru.

VIII. Enn eftir þetta býst Ingvarr af skyndingu í burt með öllu liði sínu, ok snúa nú áleiðis ok fára nú daga ok nætr, svó sem þeir mega við komast, enn svó tekr sótt at vaxa í liði þeira, at dó alt hit bezta fólk þeira, ok meiri hlutr var fallinn enn lifði. Ingvarr tók ok sóttina, ok vóru þeir. þá komnir í ríki Silkisifjar; hann heimti þá til'sín lið sitt ok bað at jarða þá sem dauðir vóru; þá kallaði hann til sín Gearða-Ketil ok aðra vini sína ok sagði: „Ek hefi sótt tekit, ok get ek at hun leiði mik til bana, ok hefi ek þá þann stað, sem ek hefi til unnit; enn með guðs miskunn væntir ek at guðs son veiti mér sitt fyrirheit, því at af öllu hjarta fel ek mik guði á hendi á hverju dægri, sál mína ok líkama, ok ek gætta svó þessa lýðs sem ek kunna bezt; enn þat vil ek at þér vitið, ab af réttum guðs dómi eru vér lostnir þessari drepsótt ok allra mest er sjá drepsótt ok fjölkyngi til mín ger, því at: þegar sem ak em dæmðr, þá mun hverfa sf sóttin; enn. þess vil ek biðja yðr, ok allra helzt þik, Ketill, at þér færið líkama minn til Svíþjóðar ok látið jarða at kirkju, enn fjárhlut mínum, þeim er ek hefi hér í gulli ok silfi ok. dýrlegnm klæðum, því vil ek skifta láta í

22 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

þrjá staði: einn þriðjung get. ek lárkjum ok kenni- mönnum, annan gef ek fátækum mönnum, hinn þriðja skat hafa faðir minn ok sonr minn; berið Silkisif drotningu kveðju mína, enn fyrir allra hluta sakir vil ek biðja, at þér séið samþykkir; enn ef yðr skilr á, hverja stefnu hafa skal, þá látið Garða-Ketil ráða, því. at hann er yðvar minnigastr<. Síðad bað hann þá vel lifa ok finnast á fegins degi; hann mælti marga vega vel fyrir þeim ok lifði síðan fá daga. Þeir búa vandlega um líkama hans ok lögðu í kistu ok snoru síðan áleiðis um ferð sína ok lenda við borg- ina Citopolim; enn er drotningin kendi skip þeira, gekk hun í móti þeim með miklum sóma, ok er hun sá þá á land ganga, ógladdist hun ok sýndist henni sem mikit mundi at orðit, ok þann mátti hun eigi sjá, (er) henni var meira at enn um alla aðra; hun spurði þá tíðinda ok innilega frá atburðum um líflát Ingvars ok hvar þeir létu líkama hans; þeir kvóðusti hann í jörð grafit hafa; hun sagði þá ljúga ok kvezt mundu láta drepa þá ef þeir segði eigi hit sanna til; þá sögðu þeir henni, hverja meðferð at Ingvarr bauð þeim at hafa með sinn líkama ok fjárhlut; síðan fengu þeir henni líkama Ingvars; hun lét bera hann til borgarinnar með miklum sóma ok með dýrlegum 'smyrslum til graftar búa; þá bað drotn- ing þá fara í guðs frið ok Ingvars; ser sá minn guð sem yðvar er; biðið heila frændr Ingvars er þér komið til Svíþjóðar, ok biðið nokkurn þeira hingat koma með kennimönnum ok, kristna þennan lýð, ok þá skal hér kirkju gera,. þá er Ingvarr skal hvíla, a;ta. Enn þá er Ingvarr andaðist var. liðit frá burð Jesú Kristi M.xl. ók einn vetr; þá var hann hálfþrítugr er hann dó; þat var níu vetrum eftir fall Óláfs konungs hins helga Haraldssonar.. þeir Ketill

INGVARS! SAGA; VÍÐFÖRÐA: 23

bjiggust' á burt :ok- báðu drötningu vel. fá“, snaru nú áleiðis ok höfðu tólf slip; ok er þéir. höfðu farit um hríð,“ skildi þá á:um veginn .ok':skildust. þef með því, at ergi Vildi eftir:öðrum fara,. ein Ketill hafði: rétta stefnu ok kom 1“ Garða, erin: Valdimarr kom einskipa. út í Miklagarð; þá vitum vér. eigi víst: at segja, hvar. önntir skip hafa, niðr komit, því at fnenn hyggja flest farizt hafa, ök kunni vér eigi at: segja af Ingvari fleira, enn þó vitúm. vér, at mörg stórvirki hefir hann gert: í þessi ferð, þau at fróðir mená munu mikit hafa frá sagt. Ketill, er vér sögðum frá, var um vetrinn í Garðaríki, ok fór eftir. um sumarit í Svíþjóð ok færði þangat fjárhlut Íng.. ýars syni hans ér Sveinn hét, ok bar honum kveðju drotningar ok orðsending. Sveinn var á ungum aldri ok var mikill vexti; hann var sterkr maðr ok hinn líkasti föðr sínum; hann rézt í hernað ok vildi reyna, sik fyrst; ók er nokkurir vetr vóru liðnir, kom hann með miklu liði í Garða austr ok sat þar um vetrinn.

IX. Enn er sagt at þann vetr gekk Sveinn í þann skóla, at hann nam margar tungur at tala, þær er- menn vissu um Áustrveg ganga; síðan bjó hann þrjá tigi skipa, ok kvezt halda vilja. því liði á fund drotningar; hann hafði með sér marga kennimenn; var þeira æztr byskup sá er Hróðgeirr hét; byskup. vígði þrisvar hluti ok: hlutaði þrisvar, ok hlutaðist. svó til í hvert sinn, at guð vildi at hann færi; bysk-. up kvezt þá feginn fara vilja. Nú byrjar Sveinn ferð sína úr Garðaríki, enn er þeir höfðu fart tvá. Aaga eftir ánni, kvómu heiðingjar á þá óvara með. níu tigi-skipa; þat kalla Norðmenn galeiðr; heiðingjar. búast þegar til bardaga ok svó hvórirtveggju, enn“ hvórigir skildu hvat aðrir sögðu; enn á. meðan þeir:

94 INGVARS: SAGA VÍÐFÖRLA.

herklæddust, skaut Sveinn máli sínu til guðs, ok lét hluta (um), hvórt guðs. vili sé at þeir berist eðr fiýi við svó miki olrefli, enn hlutrinn bauð þenn. at berjast ok drápu þeir Sveinn svó heiðingja sem þeir vildu, ok at lyktum flýðu heiðingjar undan á tuttugu skipum, enn alt ánnat var drepit, ok fekk Sveini lítit manntjón enn fé svó mikit sem mest vHdu þeir hafa í gulli ok alls kyns gripum. Síðan fóru þeir leiðar sinnar, þar til er þeir kvómu við land, þar sem Ketill hafði náð höddunni; þá bað Sveinn mest- an hluta liðs síns herklæðast, ok svó gerðu þeir; ok skamma stund fóru þeir, áðr þeir sáu bæ einn ok þar hjá mikinn mann, ok kallaði sá hræðilegri röddu; síðan dreif at hvaðanæva lið; þess kyns lýð kalla menn Cyclopes; þeir höfðu lurka stóra í hönd- um sem ásar væri; þeir böllruðust saman ok höfðu hvórki hlífar né vópn; þá bað Sveinn at bogmenu skyldu skjóta á þá sem hvatlegast ok kvað þeim eigi hæfa at bíða úr stað, því at þeir eru svó sterkir sem hit óarga dýr ok hávir sem hús eðr skógar. Síðan skutu þeir á þá ok drápu marga enn særðu suma; þá varð undarlegr atburðr, því at þá flýðu þeir sem meira máttu; Sveinn bannaði þeim eftir at hlaupa, ok kvað eiga mundu hæli; síðan runnu þeir í bæinn ok ræntu þar miklu fé í skinnum ok klæðum ok silfri ok öllum dýrum málmi, ok fóru nú til skipa sinna ok sngaru áleiðis. Þá er þeir höfðu lengi farit, þá sá Sveinn um dag at fjörðr skarst inn í landit; hann bað þá þangat leggja skipunum; þeir vóru þess fúsir, því at þar vóru margir ungir menn, ok er þeir nálguðust landit, sáu þeir kastala“ ok marga bæi; átta menn sáu þeir renna ok undr- uðust ferð þeira; einn þeira landsmanna hafði fjöðr í hendi ok rétti fjaðrstafinn ok síðan sjálfa

INGVAR8 SAGA ' VÍÐFÖRRA. 95

fjöðrina ; þetta sýndist: þeim friðarmerki; þá gerði „Sveinn ok friðarmárk af sinni hendi; síðan lögðu þeir Sveinn at landi, enn landsmenn flyktust saman undir einum hamri með ýmsum kaupskap. Sveinn bað sína menn á land ganga, ok keyptust þeir við ok landsmenn ok „skildu þó hvórigir hvat aðrir mæltu. Á öðrum degi gengu menn Sveins enn til kaupa ok keyptust við um hríð; þá vildi einn girzkr maðr skemma kaup þat, er þeir höfðu nýkeypt; þá feiddist heiðingínn 'ok laust knefa sínum á nasir honum, svó at blóð stökk á jörð; þá brá hinn girzki sverði ok klauf heiðingjann í tvó hluti; þá hlupu landsmenn á burt með miklu ópi ok kalli, ok því næst kom saman herr óvígr; þá bað Sveinn sína merin 'herklæðast ok ganga á mót þeim, ok tekst með þeim harðr bardagi ok ákafr, ok fell fjöldi heiðingja, því at þeir vóru allir hlífarlausir; enn er þeir sáu sik ofrliði borna, þá flýðu þeir undan, enn þeir Sveinn tóku þar mikinn fjárhlut ok lofúðu guð fyrir bigr sinn. Þeir fara nú um hríð, þar til er þeir sáu svínatlökk mikinn á éinu nesi undir gnípu einni við ána ok hlupu: nokkurir menn á land ok vildu drepa þau ók svó gerðu þeir; þá tóku þau at hrína hátt sém undan kómust ok hljópu á land upp, enn því hæst sáu þeir mikinn her fara af landi ofan til skipanna ok fór einn maðr rokkut svó frá liðinu fram; sá hafði í hendi þrjú epli ok varp einu í loft upp ok kom það niðr fyrir. fætr Sveini, ok þegar öðru "eftir; þat kotn ok í sama: stað; þá kvezt Sveinn eigi mundu bíða hins þriðja eplisins, því at þessu - fylgir nokkurr'djöfullegr kraftr ok rammr átrúnaðr. Sveinn lagði ör á streng ok skaut at honum; örin kom á nef horum; þá var því líkast til at heyra sem þá (ér) horn brestr í sundr, 'ok vátt hann upp 3.

26 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

við höfðinu, ok sáu þeir, at hann hafði fugls nef enn eigi manns; síðan æpir hann hátt ok hljóp í mót liði sínu ok svó hverr þeira á land upp sem fara mátti, þá er þeir síðast sáu til.

X. Eftir þetta snýr Sveinn til skipa sinna ok fara nú leið sína; ok er þeir höfðu skamma stund farit, þá er frá því sagt, at þeir sáu um daginn, at tíu menn leiða eftir sér kvikindi nokkut; þat þótti þeim nokkut undarlegt, því at mikinn turn af við- um gervan sáu þeir standa á baki dýrinu; þá gengu á land fimmtíu manna, þeira er mest forvitni var á hverja náttúru dýrit hafði; enn er þeir sáu skipa- liðit, er dýrit leiddu, fálust þeir ok fyrirlétu dýrit, enn menn Sveins gengu til dýrsins ok vildu leiða, eftir sér, enn dýrit drap höfðinu niðr, svó at þat gekk eigi úr stað, þó at þeir tæki allir at toga þær taugir, er á vóru höfðinu dýrsins; þá hugðu þeir, at með nokkurum vélum mundi um búit, þeim er þeir skildu eigi, at þeir tíu menn gátu leitt dýrit; þá leituðu þeir sér ráðs ok gengu frá dýrinu ok fálust í reyri, svó at þeir máttu sjá öll tíðindi til dýrsins, ok nokkuru síðar risu upp landsmenn ok gengu til dýrsins; þeir tóku togit ok lögðu tveggja vegna aftr með hálsinum ok svó í gegn um eitt þver- tré, er stóð í turninum, ok heimta svó upp höfuð dýrsins, því at leikandi var í borunni; enn er Sveins menn sáu dýrit rétt standa, hlaupa þeir þangat til sem hvatast; þeir tóku þá ok leiddu dýrit þangat sem þeir vildu, enn með því at þeir vissu eigi nátt- úru dýrsins ok hvat því þurfti til matar at ætla, þá lögðu þeir dýrit spjótum til þess at þat fell dautt; síðan fóru þeir ofan til skipa ok tóku þá róðrar leiði. Enn því næst sáu þeir fjölda heiðingja á

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. 27

landit upp ok ganga fram á ströndina ok gera þeim Sveini friðarmark, enn þeir. leggja þegar at landi skipunum; þar var höfn góð, ok nú leggja þeir mót sín í millum, ok keypti Sveinn þar margar gersim- ar; þá buðu heiðingjar kaupanautum sínum í eitt hús til veizlu ok þat þágu þeir; enn er þeir kvómu í húsit, sáu þeir alls konar krásir fram settar ok nógt hins bezta drykkjar. Enn er Sveins menn settust undir borðit, signdu þeir sik; enn er heið- ingjar sáu þá gera krossmark, þá ærðust þeir ok hlupu at þeim; sumir börðu þá með hnefunum enn sumir reitu þá ok kölluðu þá hvórirtveggju sér til liðs; ok er Sveinn heyrði kall sinna manna ok sá viðskifti þeira, þá mælti hann: „Hverr veit nema sjá saæmkunda snúist oss í mikla ógleði; síðan gerð- ist hann eftir þeim ok biðr alla sína menn herklæð- ast; enn er Sveinn hafði fylkt liði sínu, þá sáu þeir ok, hvar heiðingjar höfðu sínu liði fylkt ok at þeir báru mann blóðgan fyrir liðinu ok höfðu hann fyrir merki: Þá ráðgast Sveinn um við Hróðgeir byskup hvat til ráða skyldi taka. Byskup mælti: „Ef heið- ingjar vænta sér sigrs af líkneskju nokkurs vónds manns, hyggjum þá at, hvé skyldugt oss er at vænta fulltingis af himni þar er sjálfr Kristr drottinn lifir ok líknar; sá er höfðingi allrar kristni ok geymandi allra lHfendra ok dauðra; fyrir beri þér sigrmark Krists vórs hins krossfesta fyrir liðinu með ákalli hans nafns ok. væntum: oss þaðan sigrs enn heið- ingjum aldrtila. Eftir þessa áeggjan byskups tóku þeir heilagan kross með líkneskju drottins ok höfðu þat fyrir merki ok báru fyrir liðinu; þá gengu þeir óhræddir í mót heiðingjum, enn lærðir menn til bænar. Ok er saman laust liðinu, urðu heiðingjar

blindir ok margir felmtafullir ok flýðu brátt undan, sx

28 INGVARB SAGA. VÍÐFÖRLKA.

ok hljóp sinn veg hverr, sumir í ána, enn sumir Í fen eðr skóga; þar fórust margar þúsundir heið- Imgja; enn er flóttinn var tekinn, þá lét Sveinn jarða lík þeira, er þar höfðu fallit; ennþá er þetta var gert, bað Sveinn lið sitt varast, at forvitnast heiðinna manna siðu; „því at meir hefire, segir hann, „aflagt í þessari ferð manntjóns enn ávaxtara.

XI. Síðan:fór Sveinn á brott ok alt íþar til þeim sýndist sem hálft tungl stæði á.jörðu; þar leggja þeir at landi ok ganga þar á land; þá segir Ketill Sveini þau tíðindi, sem gerzt höfðu, þá er þetr Ing- varr vóru þar; síðan bað Sveinn lóð sitt drífa “til fundar við drekann. Síðan fara þeir ok koma í skóg einn mikinn, er stóð við drekabælt ok fálust þar. Síðan sendir Sveinn nokkura unga menn til drekans, at forvitnast hvat þar væri títt; þeir sáu at ormarnir sváfu ok vóru harðla margir; þó lá Jaculus í hring um þá alla aðra. þá tók einn þeira at rétta spjótskaft sitt til gullhrings nokkurs ok kom skaftit við einn yrmling; enn er sá vaknar, þá vakti hann aðra hjá sér, ok því næst vaknar hvórr at öðrum unz Jaculus reistist upp. Sveinn stóð við eik eina mikla ok lagði ör á streng, enn tumdr var sett á örvaroddinn svó mikit sem mannshöfut með vígðum eldi; enn er Sveinn sá at Jaculus færð- ist á loft ok hann stefndi á skip þeira ok Aaug með gapanda munni, skýtr Sveinn örinni með eldinum vígða í muna orminum ok rann svó til hjartans, at á einni svipstundu fell hann dauðr niðr; enn er þeir Sveinn sáu þat, þá lofuðu þeir guð með fagnaði.

Xll. Eftir þenna atburð bað Sveinn át þeir hvöt- uðu í burt frá daun þeim ok fýlu er af varð; síðan

INGVARB SAGA VÍÐFÖRLA. 99

“snúa þeir til skipa hvatlega á braut ok gerðu svó festir allir fyrir utan sex menn, er til drekans gengu fyrir forvitnis sákir, ok 'fellu þeir niðr dauðir; 'þó 'angraði enn nú marga menn sá daun, þó at eigi fengi 'Herm líflát þar:at. Þá bjóst Sveinn þaðan hvatlega, ok ferr ung hann kemr í ríki Silkisifjar drotningar; hun gengr í móti þeim með mikilli sæð, enn þeg- ar þeir Sveinn ganga af skipum, þá gengr Ketill þerra fyrstr í mót drotningu, enn hun gaf ekki at honum gaum :ok snöri at Sveini ok vildi kyssa hann, ann hann hratt henni frá sér ok 'kvezt eigi vilja kyssa hana heiðna konu: „eðr hví viltu mik kyssa ?%a Hun svarar: „því at þú einn hefir augu Ingvars, at því er mér sýnista. Síðan var við þeim tekit með sæmd ok virðingu, enn síðan er hun vissi, at byskup war þar kominn, þá varð hun fegin; 'þá talaði byskup trú fyrir henni ok höfðu þau túlk á milli sín, því at byskup kunni eigi þá tungu at mæla, er hun mælti, ok fekk hun brátt skilning andlegrar speki ok lét skírast; enn at þeim mánaði sama var skirðr allir borgarlýðrinn. Eigi miklu síð- ar stefndi drotnmg þing fjölment með umráði lands- manna; ok er þar var mikit fjölmenni saman komit, þá var Sveinn Ingvarsson skrýddr purpura ok síðan sett kóróna á höfuð honum, ok kölluðu allir hann konung sinn, ok þar með giftist drotning honum.

KlIl. Eítir þessa veizlu fór Sveinn konungr fjölmeanr um vetrion um alt ríki sitt ok svó drotn- ing; þar er ok byskup í ferð ok lærðir menn, því at Sveinn konungr lætr kristna landit ok öll þau ríki, sem drotning hafði áðr stjórnat. Enn er sumra tók ok svó hafði megnazt kraftr guðlegrar misk- unnar í því landi, at þat var alt alkrstit orðit, þá

30 INGVAR8 SAGA VÍÐFÖRLA.

vildi Sveinn konungr ok hans föruneyti búa ferð sína heim til Svíþjóðar, ok láta vita frændr sína sannindi um hans ferð. Enn er drotning varð vör þessarar ætlanar, þá bað hun, at hann sendi lið sitt heim enn sæti kyr sjálfr. Sveinn svarar: „Eigi vil ek senda lhð mitt frá mér, því at þeim er þat mikill háski í mörgu lagi, er til þessarar ferðar skulu ráðast, svó sem fyrr reyndist, er enginn var foringi ok fyrirfórst alt liðit ok viltist ýmsa vegas. Enn er drotning heyrði þessi orð konungs ok sá þar vilja með, þá mælti hun: „Ekki skaltu svó fara skyndi- lega, ef ek má ráða, því at svó má vera, at þú eigi vilir vitja þessa ríkis .eðr týnist þú í svó mkilli háskaferð sem þú segir sjálfr í frá, ok sjá hvat þér hlýðir, at styrkja kristnina ok láta kirkjur reisa; því at fyrst skaltu kirkju láta gera innan borgar mikla ok virðulega, ok ef sú verðr svó sem at ek vilda, þá skal at þeiri jarða líkama föður þíns, enn er þrír vetr éru liðnir, þá skaltu fara í friðia. Nú er svó gert sem drotning beiðir, at Sveinn konungr dvaldist þar þrjá vetr at sinni, enn at hinum þriðja vetri var alger mikil kirkja í borginni. Þá bað drotning byskup til koma ok vígja (kirkjuna); enn er byskup var skrýddr, þá spurði hann: sí hvers nafni viltu, drotning, láta vígja kirkjuna ?% Hun svarar: „Til dýrðar heilögum Ingvari konungi, þess er hér hvílir, skal þessa kirkju vígja. Byskup svarar: „Hví viltu svó, drotning, eða hefir Ingvarr jarteiknum skinit eftir dauða sinn? því at þá eina köllum vér heilaga, er þá skína jarteiknum er lík- amir þeira eru í jörð grafnir. Hun svarar: Af yórum munni heyrða ek at meira væri verð fyrir guði staðfesti réttrar trúar ok vani heilagrar ástar enn dýrð jarteikna; enn ek dæmi (svó) sem ek

INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA. sl

—..—

reynda, at .Ingvarr var staðfastr í heilagri ást við guðs. Þá er drotning kvað at svó skyldi vera, vígði byskup musterit guði til dýrðar ok öllum helgum með nafni Iugvars, síðan var höggvin ný steinþró ok lagðr í líkami Ingvars, ok settr yfir kross dýr með virðulegum búnaði; þá lét byskup messu syngja oftlega fyrir sál Ingvars ok leyfði þó fólkinu at kalla Ingvars kirkju.

XIV. Af þessum hlutum afliðnum býst Sveinn til burtferðar ok ferr sunnan ung hann kemr í Svíþjóð; landsmenn tóku við honum með fagnaði ok mikilli sæmd; var honum landit boðit, enn er hann heyrði þat, þá neitaði hann því skjótt ok kvazt aflat hafa sér betra lands ok ársællra ok lézt enn mundu þangat vitja. Enn er tveir vetr vóru úti, siglir Sveinn úr Svíþjóðu, enn Ketill dvaldist þar eftir, ok. lézt hann svó heyra sagt, at Sveinn væri í Görðum um vetrinn ok bjóst um vórit þaðan ok sigldi at samar- magni úr Garðaríki, ok vissu menn þat síðast til hans, at hann sigldi í ána. Enn Ketill fór til Íslands á fund frænda sinna ok.staðfestist þar ok sagði fyrstr frá þessu; enn þat vitum vér at nokkurir sagnamenn segja, at Ingvarr hafi verit son Önundar Ólálssonar, því at þeim þykir honum þat meiri sæmd, at segja hann konungs son; enn gjarnan vildi Önundr gefa til alt sitt ríki, ef hann mætti Ingvars líf aftr kaupa, því at allir höfðingjar í Svíþjóðu vildu hann gjarnan konung hafa yfir sér. Enn þess verðr enn nú af sumum mönnum spurt, fyrir hví at Ingvarr væri eigi sonr Önundar Óláfssonar, enn því viljum vér á þú leið svara: Eymundr son Óláfs átti son, er Onundr hét; sá var hinn líkasti Ingvari í margri náttúru ok allra helzt í víðförli sinni, svó sem til vísar í bók

189 INGVARS SAGA VÍÐFÖRLA.

þeiri, er heitir Gesta Saxonum, ok er svó ritat: fertur quod Emundus rex Sveonum misit hliúm suum Onundum per mare Balzonum, qui postremo venit ad Amazones, et abis 'eis interféctus 'estl.

KV. Svó segja sumir nienn, át þeir Ingvarr færi 'svó tvær vikur, at þeir sáu ekki nema þeir tendruðu kerti, því at saman luktust björgin yfir 'ánni ok var sem þeir rgri í helli þann hálfan mánuð; enn vitrum mönnum þykir þat ekki sannlegt vera mega, nema áin -felli svó þröngt, at gnúpar tæki saman, eðr væri skógar svó þröngir at saman tæki þess á meðal, er 'gnípur stæðist á, enn þó at þetta megi vera, þá er 'þó eigi sannlegt. Enn þessa sögu höfum vér heyrt ok ritað "eftir forsögn þeirar bækr, at Oddr munkr hinn fróði hafði gera látit at forsögu fróðra manna, þeira er hann segir sjálfr í bréfi sínu, því er hann sendi Jóni Loftssyni ok Gizuri Hallssymi. Enn þeir er vita þykjast innvirðulegar, auki við þar sem nú þykir á skorta. þessa sögu segist Oddr munkr heyrt hafa, segja þann prest, 'er Ísleifr hét, ok annan Glúm Þorgeirsson, ok hinn þriði hefir Þórir heitit; af þeira frásögn hafði hann þat, er honum þótti merkilegast, enn Ísleifr sagðist heyrt hafa Ingvars sögu af einum kaupmanni, enn sá kvezt hafa numit hana í hirð Svíakonungs; Glúmr hafði numit af föður sínum, enn Þórir hafði numit af Klökku Sámssyni, enn Klakka hafði heyrt segja hina fyrri frændr sína. Ok þar lyktum vér þessa sögu. |

" Þ. e.: sagt er, at Eymundr Svíakonungr sendi son sinn Önund yfir Eystrásalt ok kæmi hann síðast til skjaldmeyja ok réði þær honum bana. 3

Vógiðið Pi, í AÐ GR —...... ——- = a

Erex saga.

Erex saga.

Þ: er upphaf þessarar frásögu, at Artus konungr

sat Í sínum kastala er Kardigan hét,— þat var páskatíð,—ok helt þá enn virðulega sína hirð, sem vanði hans var til, svá at engi þóttiz sét hafa slíka konungsprýði.

Með honum váru tólf spekingar hans ok ráð-. gjafar, er daglega riðu út með honum. Einn af þeim var sonr Ilax konungs, mikill kappi í ridd- araskap, fríðr sýnum ok íþróttamaðr mikill, eigi ellri enn hálfþrítugr, er saga þessi gorðiz. Hann hét Erex. Hann var vel virðr af konungi ok dróttningu ok allri hirðinni.

þá mátti sjá margan góðan riddara, konunga ok jarla ok aðra dýra menn, bæði unga ok gamla, er vel kunnu riðdaraskap,—-ok fúsir frammi at hafa sinn röskleika fyrir dýrum mönnum. Margar váru dýrar konur ok meyjar í hirð dróttningar; ok váru þær allfár, er eigi höfðu kosit sér unnasta. Skemt- an var þar at heyra ok hafa sem hverr vildi kjósa, hverr talaði við sína unnustu ok annat, þat er lysti, hverr var við annan eftirlátr ok góðviljaðr.

Ok er allir váru sem glaðastir, kveðr konungr sér hljóðs ok mælti: „Yðr er kunnigt, at hér á skóg- 4

36 EREX SAGA.

inum er einn hjörtr, er vér fám aldni verddan. Nú sá, er þat vinnr, skal kjósa einn koss af þeiri hinni fríðustu jungfrú, er í er hirð minni. Ok því sé allir búnir á morgin, þeir er mér vilja fylgjac. Val- ven, ágætr riddari, systurson konungs, svaraði máli konungs: „Herra, segir hann, „af þessari ferð megu hljótaz stór vandræði, því at fyrri munum vér berjaz enn þola þat, at annars 'unnasta sé Íríðari kölluð enn annars. Konungr reiddiz orðum hans ok mælti: „Hvárt er þér líkar vel eða illa, Valven, þá skal þó fara sem áðr, því at engi þjónustumaðr á at neita því, er hans meistari býðr honuma.

II. Árla um morgininn ríðr konungr á skóginn með hirð sinni. Eltir nú hverr sem má hjörtinn; sumir æptu, sumir blésu í lúðra, ok varð þá ok glam mikit af hestagneggjum ok hundageyi; enn Artus konungr er fremstr á hlaupara einum sterkum ok mjök skjótum. "

Dróttningin reið ok í skóginn með sinni hirð ok með henni hinn ungi Erex á góðu essi, er komit var af Spanialandi. Yfirklæði hans var af rauðu silki, kyrtill af hvítum purpura, hosur af silki, bit- ill af silfri, söðull af fílsbeini, sporar af brendu gulli. Dróttning reið svá mikit á skóginn, at engi fylgði henni nema Erex ok ein jungfrú, konungsdóttir. þau nema stað í einu rjóðri langt frá öðrum mönn- um. Erex hafði ekki vápn nema eitt sverð. Þau stíga af baki hestum sínum ok láta renna af þeim íæði.

þessu næst sjá þau ríða fram ór skóginum einn riddara alvápnaðan ok með honum eina fríða mey — ok fyrir þeim einn ljótr dvergr á stórum hesti, hafandi eina asnasvipu. Dróttning mælti nú við

EREX SAGA. ö1

meyna: „Far þú skjótt ok bið þenna riddara til mín koma. Ek vil vita, hverr hann er. Mærin fór nú-ok kemr þar er dvergrinn er. Hann talar til hennar: þú, jungfrús, segir hann, „seg mér, hvers þú leitar. Mærin svarar: „Dróttning sendi mik til þessa riddara at vita, hverr hann er, ok bað hann til sín komas. Dvergrinn mælti: „Snú aftr, eigi kemstu lengra frame. „Góði dvergre, segir mær- in, „lát mig koma fram minni ferða. Dvergrinn reiddiz henni ok slær til.hennar með svipunni á höndina, svá at blóðit rann um hana alla. Ok við þat snýz hon grátandi aftr ok segir dróttningu sína ferð. Hon mælti: „Víst er þetta eigi kurteiss ridd- ari, er hann vill þola sínum dverg óhefnt þetta níðingsverk at gora einni mey slíka skömm. Ok þú, hinn góði riddari Erex, ríð fram ok vit, hverr hann ere. Hann hleypir nú at fram þar er dvergr- inn er. Hann kallaði á Erex ok mælti: „Snú aftr, þú fól, eigi kemz þú fram lengrac. Erex segir: „Skríð á brott leiðileg skepna, enn ek mun fara minn veg fyrir þére, ok skaut honum frá sér. „Nei, nela, segir dvergrinn, sek hræðumz ekki þik, því at minn meistari hefnir mín skjótt ef þú ggrir mér ilte, hefr síðan upp svipuna báðum höndum ok slær Erex á hálsinn, svá at húðin fylgði svipunni ok honum lá við óviti. Varð hann við þetta bæði hryggr ok reiðr, ok hefnði sín þó eigi at sinni: því at hann treysti sér eigi vápnlausum við ókunnan mann að berjaz alvápnaðan; snýr aftr við svá búit ok segir dróttningu af ferðum sínum ok (at) sér væri til fallnar tvær skammir, senn sú þó einka verst, er ek þorða ekki at hefna míns. „Enn þess sver ek dróttninge, segir hann, sat ek skal eigi fyrr aftr koma til hirðar Artus' konungs enn ek hefi

88 EREX SAGA.

hefnt þessarar þinnar ok minnar skammar—eða fá aðra hálfu meiri. Skal ek nú ríða eftir þeim skyndi- lega. Ok lifið í guðs gleðie. Enn dróttning þakkar honum sín svör; heilsa þær honum meir enn áð að sinnum at skilnaði.

Nú ríðr Erex á brott. Enn Fi dvaldiz í skóginum eftir þar til at koriungr keimr at með sínum mönnum. Hafði konungr veitt hjörtinn; ríða nú heim til kastalans, fara síðan til borða. Ok er allir váru sem glaðástir, þá tók konungr til orða: „Nú vil ek þann koss þiggja hér af hinni fríðustu jung- frú, er ek hefi til unnit með mínu spjóti. Viðr þessa beiðslu varð sundrþykki mikit, svá at búit var, at öll hirðin mundi berjaz; því at hverr kallaði sína unnustu fegrsta. Ok er í þessum váða stóð, kveðr dróttning sér hljóðs ok fær þat; segir nú Artus konungi frá þeim atburðum, er í skóginum höfðu garz um brottför Erex; bað hann bíða þar til um þenna koss, er fréttuz ný tíðendi. Játaði hann því gjarna ok öll hirðin.

-TII. Erex ríðr nú, sem fyrr var sagt, eftir riðð- aranum alt til aftans, þar til er þeir koma Í einn kastala sterkan ok stóran. þar var mart fólk ok mikil gleði; enn hverr þeirra lét sína gleði, þá er þeir sá þenna hina vápnaða riddara, ok fylgðu hon- um til herbergja. Engi lét sem Erex sæi.

"CC Hann gekk nú fram þar, er einn gamall maðr sat á skörum kastalans lítt klæddr ok fríðr sýnum ok nökkut sorgmóðr. þessi hinn gamli maðr biðr Erex vel kominn með sér; ok þat þiggr hann gjarna, stígr þar af baki; enn húsbóndinn kallar sína dótt- ur at taka hans hest. Mærin var í einum línkyrtli fornum ok slitnum; enn þó eigi at síðr var allr

EREX SAGA. 39

hennar líkami svá fríðr, at Erex þóttiz ongva slíka sét hafa; þar. fylgðu allir líkamans burðir ok kurt- eisi, svá: at! sjálf náttúran .mundi..eigi annan veg á kjósa, ok undraðiz, hversu hón var svá fríð sköp- uð. ' Ok“ þegar feldi hann allan. sinn elskhuga til hennar. Enn. er hon sá Erex, þá feldi hon alla ást til hans, ok þótti þó undarlegt, er hon skyldi kunna at elska ókunnan mann. Stóð nú hvárt ok horfði á annat. Þetta sér húsbóndinn, tekr nú hest hans ok leiðir hann til stalls ók gefr honum korn ok mungát. Enn jungfrúin þjónar Erex ok leiðir hann til sætis, ok skemtir hvárt öðru með blíðu.

Ok er húsbóndinn kemr inn, fagnar Erex hon- um allvingjarnlega ok talar til hans: „þín dóttir er hin fríðasta mær í allri veröldinni; enn þat undra „ek, at hon er svá fátæklega klædd. Enn yðr satt af at segjá, þá er þat minn vili ok bænarstaðr at þú giftir mér þessa jungfrú, ok betr ann ek henbi enn öllu gulh ok ríki míns föður. Ok skal yðr þat fyrir sæmð verða, ef ek má ráða. Vil ek eigi mínu nafni leyna: ek heiti Erex, son Ilax konungs; hefi ek verit með Artus konungi fimm ár. Ok viðr þessa jungfrú vil ek bæði lifa ok deyja. Nú gorið sem yðr líkar um várt örendia.

' Húsbóndinn varð glaðr við, er hans ætt var honum vitanleg orðin, ok mælti: „Oft hefi ek heyrt þín getit at hreysti ok riddaraskap; ok angum kosti vil ek því neita at gifta þér mína dóttur, ef þat er hennar vili. Ok eigi er hon af því fátæklega klædd, at hon sé þrælborn; því at Melan jarlsson var móðurbróðir hennar. Enn svá lengi hefi ek í hern- aði verit ok ófriði, at bæði hefi ek týnt eignum ok óðulum. Ek var fyrri ríkr ok milgls ráðandi af höfðingjum, enn nú þykkir angum um mik vert,

40 | EREX SAGA.

síðan fátæktin sátti mik. Enn:þess væntir mik, ab af viti ok kvenlegum listum hafi mín dóttir 'eigi síðr enn vænleik.: Ok.nú segi bon sinn, viljas.

Enn þat var auðsótt við hana ok fara þar nú festar fram; ganga. síðan til bötðs öll. ok- eru nú glöð ok kát: Einn steikari var þar. at TRA RgErð enn gngvir þjónustumenn aðrir.

Erex spurði, hverr sá riddari væri, er um kveldit reið í kastalann með jungfrúna— ok dvergr- inn þeim með fylgjandi. Húsbóndinn svaraði: sþessi riddari heitir Malpirant; hann er hinn mesti kappi ok íþróttamaðr. Hefir hann margan góðan riddara yfir unnit. Hann stofnar hvert ár einn leik, ok nú á morgin skal hann vera. Hann er svá orðinn, at þessi riddari á einn spörhauk af gulli gorvan; þar er undir ein stöng sjau álna löng af silfri gor; hana skal setja niðr í einn völl; þesai riddari á fríða unnustu; ok ef nokkurr nddari er svá djarfr, at þessa stöng vili á brott bera fyrir ástar sakir sinnar mjóvu ok sér eigna þenna spör- hauk, þá skal hann ríða, í turniment ok berjaz við Malpirant; lHggr þar við líf ok góðs, hverr sem sigraðr verðra.

Nú segir Erex, hvat hann dregr til þessarar ferðar, ok hverju hann átti at ömbuna þeim ridd- ara. vJáa, segir húsbóndinn, sek vil fá þér til þessa einvígis bæði góð vápn ok góðan hests. Erex þakk- aði honum sinn góðvilja. Síðan gengu þau at sofa; var Erex lítt hugsjúkr um hag sinn.

Um morgininn stendr Erex upp ok gengr til kirkju ok lét segja sér messu de spiritu sancto ok hlýðir messu. Eveda, hans unnusta, kom einnig, ok fálu sik ggði á hendr. Síðan herklæddiz hann eitir dagdrykkju, stígr á sitt ess—ok studdiz hvárki

EREX SAGA. ál

við stigreip né söðulboga — ok reiddi með sér sína mjóvu; hennar búningr var fára penninga verðr.

IV. Erex ríðr nú á þann völl er leikrinn vár stofnaðr. Hann sér, hvar stöngin er ok spörhaukr- inn, er honum var frá sagt, ok þar nærri hinn röskvasti riddari Malpirant á góðum hesti ok hans mjóvan ok hinn leiði dvergr með ljótu andliti. Var þar mikit fjölmenni samaá komit, ok þorði engi at ráða til hauksins.

Nú ríðr Erex fram ok grípr stöngina ok kallar hári röddu, svá at allir heyrðu, er hjá váru: „þessa stöng, er ek held á, ok þann spörhauk, er hér er á, þá ber ek á brott, ok hann vil ek sverði verja fyrir skyld minnar mjóvu, ef nökkurr þorir til at kallas.

Viðr þessi orð hleypir Malpirant fram með mikilli reiði ok mælti: „þat veit trúa míns, segir hann, sat þú talar sem einn snápr; því at þenna hauk skaltu dýrt kaupa ok þar skal við leggja beggja okkar líf ok góðsa. — „Já, jás, segir Erex, skom til, ef þú þorir, því at ek bila ekkia.

Nú ríðaz þeir svá hart at, at allr þeira söðul- reiði gengr í sundr ok bar hvárr annan aftr af hestunum ok kómu standandi á jörð. Síðan brugðu þeir sínum sverðum ok hjugguz til grimmlega, svá hart ok snart, at skildirnir brustu, hjálmarnir stukku, enn brynjurnar slitnuðu, ok hvárrtveggi var svá sárr ok móðr, at varla fengu þeir staðit.

Malpirant mælti þá til Erex: s„Hvílumæ vita. „Nei, segir Eirex, „fyrr skaltu fá hér mart stórt slag (ok) þár með láta lífit, ella skal ek dauðr liggja. Reiddi síðan upp sverðit báðum höndum ok hjó sundr hjálminn ok mikit stykki af hausinum.

49 EREX SAGA.

Fell Malpirant við höggit til jarðar, enn Erex á hann ofan, búinn til at höggva hann.

Malpirant mælti: „Miskunna þú mér, góði ridd- ari, því at mitt góðs ok líf er í þínu valdi; skal ek ok mín unnasta þjóna yðr, meðan vit lifum bæði. Erex segir: „At vísu ertu dauða verðr fyrir þá skömm, ér þinn dvergr gorði mér í gær ok minni unnustu; því at ek em sá riddari, er (til) yðvar kom. Malpirant svaraði: „At sönnu hefi ek illa gort; enn þó vilda ek gjarna at þú gæfir mér lífa. Eirex segir: „Með því at þú ert nú kominn á mitt vald uppgefinn ok yfirkominn, þá skaltu fara í stað í kastalann Kardigam með þína unnustu ok dverg ok gef þik á vald dróttningar til slíkrar miskunnar, er hon vill þér gort hafa. Seg, at á morgin skal ek þar koma með mína unnustua.

þessu játar Malpirant gjarna ok dvelr ekki sína ferð; því at hann vill halda heit sinnar trúar ok orð þau, er hann hafði við Erex hér um; snýr á brott af kastalanum. Stóðu vinir ok frændr hryggvir eftir ok harma hans ósigr.

Malpirant ríðr nú til þess er hann kemr í kast- alann Kardigan til hallar konungs ok stígr af baki. Valven ok Kæi, ræðismaðr Artus konungs, ok marg- ir riddarar váru þar fyrir ok spyrja tíðenda; því at þeir sá hans skjöld höggvinn, brynju slitna ok hann sjálfan særðan stórum sárum. Hann svarar: „Góðir drengire, segir hann, „hvar er dróttningin? því at ek á við hana skyld örendi—ok henni munu góð þykkja; em ek skyldugr á trú mína henni fyrstri ný tíðendi at segjad. Nú tók Valven í hönd honum ok leiðir hann fyrir konung ok dróttning — ok hans unnustu ok dverg. Kveðr hann konunginn kurteislega, gengr síðan fyrir dróttning ok fellr alt;

EREX SAGA. 43

til jarðar fyrir henni, heilsandi á hana kurteislega ok veglega, ok mælti síðan, svá at allir heyrðu, er hjá váru: „Frú, dróttninga, segir hann, sek em sigraðr ok yfirkominn ok hingat sendr— ok mín unnasta ok dvergr—til slíkrar miskunnar, sem þér vilið á gæra. Enn mik hefir sigrat hinn röskvasti riddari Erex í einvígi. Enn hann er kátr í kastala þeim, er Roson heitir, ok hans unnasta, er hann hefir. sér nýpúsat; er hon svá fögr ok kurteis, at víða um lönd fær eigi hennar líka. Varð ek aldri fyrr sigraðr í einvígi. Gerið nú skjótan órskurð á várt mál eftir yðvarri miskunn meir enn várri til- gorð. Segi ek yðr, at hann kemr hér á morgin með sína hina fríðu unnustu.

Dróttning mælti: „Sannlega ertu dauða verðr fyrir þá skömm, er þinn dvergr gorði minni mey ok mínum riddara ok ert angrar miskunnar verðr fyrir oss. Enn af því, at þat er mestr sigr at sigra reiði sjálfs síns enn hjálpa óverðugum, þeim er þarf, — þá stattu upp, riddari, með þinni fylgð, ok skaltu vera hér vel kominn.

Hann þakkar nú dróttningu sitt líf ok þetta frelsi. — Síðan fær dróttning menn til at taka við hestum þeira ok klæðum ok geyma; hon fekk ok lækna til at græða hans sár; ok var þetta gorb alt með lítillæti ok auðmjúkri þjónustu. Síðan gorði Artus konungr hann hirðmann sinn; var hann þar vel virðr í góðu yfirlæti.

V. Þat er at segja frá Erex, at hann sat í sama kastala eftir þetta einvígi. Jarl einn þessa kastala, hét Balsant; hann býðr Erex með mörgum mönn- um til veizlu ok hvat af sér at þiggja, er hann vildi. Enn hann vildi til sama herbergis heim ríða

44. EREX SAGA.

með sínum húsbónda ok unnustu. Ok er jarlinn veit. þat, gerir hann þar veizlu af sínum kosti ok fylgir honum sjálfr með sínum mönnum; ok lofa allir Erex fyrir þetta afreksverk.

Ok árla annan dag býr Erex sik til ferðar. Jarlinn fær honum til fylgðar þrjá tigu riddara ok ok gefr honum tvau ess ok marga aðra gripi ok ríðr í veg með þeim, ok skilja með vináttu.

Nú ríðr Erex ok frú hans í kastala þann, er

Artus konungr sat í. Gengr konungr sjálfr í móti

honum ok hefr frúna af baki; ok tekr dróttning við hennar geymslu ok sér, at hennar klæðnaðr hefir beðit hennar orlætis, ok þat brast eigi, því at dróttning klæðir þegar meyna guðvefjarkyrtli með dýrlegum búningi, er eigi var minna verðr enn tíu merkr gulls, — þar með guðvefjarskikkju, fóðraða hvítum skinnum, enn reflaða svörtum safala ok gullhlöðum setta þar er bæta þótti. Birti víða af þeim búningi, enn þó bar meira ljóma af hári meyj- arinnar enn af gullhlöðunum. Síðan tekr dróttning í hönd henni ok leiðir hana inn með sínum meyj- um til hallar konungs. Var konungr þá fyrir með sinni hirð ok Erex. Konungr stóð upp móti dróttn- ingu ok meyjunni ok setti meyna niðr hjá sér ok horfði á hana — ok öll hirðin ok undruðu hennar fegrð. Enn hon hafði roðnat nökkut er hon var inn leidd í höllina, því at hon var eigi vön daglega þvílíku fjölmenni; ok var hennar andlitslitr sem hin rauða rósa með samtengðan hvítan lit sem lilja, eða hit rauða blóð í nýfallinn snæ, eða sólarbirti í heiðríkju veðri. Mátuleg váru hennar tiltæki í sessi ok í göngu ok öllu athæfi.

Nú talar dróttning til konungsins: „Mikillar sæmðar er sá verðr, er svá mikla prýði vann ok

EÐ

EREX SAGA. - 4ð

hreysti ok slíka, mey flutti til várrar hirðar; ok því sé hann öllum oss vel kominn. — Satt er þata, Segir konungr, „ok eigi hefi ek sét fríðari mey. Ok ef þat er samþykki hirðarinnar ok allra dómr, ab hon megi vel fríðust ok kurteisust heita af öllum meyjum í várri hirð, þá vil ek þann koss af henni þiggja, er ek vann til með mínu spjóti. Lauk konungr svá sinni ræðu, at allir játa með einni röddu, at hon ein muni makleg at þiggja af kon- ungi þenna koss fyrir sína fegrð; síðan var þat allra dómr, ok því næst snýr konungr at jungfrúnni ok mælti: „þú, hin fríða mær, þenna koss gef ek þér af angri undirhyggju né illvilja, heldr af hei- lagri ást ok góðum hug, því at þat skal þér heimilt, meðan vit liíum bæði, fyrir útan allan illan grun.

VI. Nú biðr Erex Artus konung at veita sitt brúðkaup, ok játar konungr því; sendir þegar boð um alt sitt ríki konungum ok jörlum ok öðrum höfðingjum, at þeir komi allir til hans í Linkólne at pikkisdögum, er sumir kalla pentecost eða hvíta- sunnu, til þessa brúðkaups, enn at öðrum kosti hefði þeir hans reiði.

Erex sendir nú þrjá tigu riddara eftir föður ok móður sinnar unnustu með góðum hestum ok dýrum klæðum. Hann ggrir ok orð Ilax konungi föður sínum at hann komi til brúðkaupsins á nefndum dögum.

Ok eftir konungs boði kemr þar saman mikit fjölmenni ok dýrir höfðingjar, þeir er ek mun nú fram telja. Fyrst kom Ilax konungr faðir hans með fimm hundruð riddara vel búinna. þar næst kemr Variens konungr af Salicusborg með sex hundruð riddara vel búinna. Þá kom Are-

tus konungr með sínum tveimr sonum, ágætum 5

46 ÉREX SAGA.

mönnum, með tfu' hundruð riddara; þeir. höfðu allir síð skegg, ók engi þeifad Var yngri enn sjau tigá veira. „Þeásu næst kemr Baldvin konungr af Ger- mafna með sjau hundruð riddara; allir“ höfðu þeir grán eða hvítan hauk vél mútaðán. þessu næst kemr Parsius konungr af Rumil — hann var ungr konungr ok fríðr—ok með honum átta hundruð riðd- ara ok ungra manna, ok hafði engi þeira skegg. Hér eftir kom Herculus dvergakonungr ók með honum fimm hundruð dverga— hann vár ok sjálfr dvergr — ok með honum Barit ok Rinald, bræðr hans. Þar næst kom Skati jarl ok Algeyr jarl bróðir hans af Andigonie með fjögur hundruð riddara. þar kom Marginus af Starlzborg með þrjú hundruð riddara, Jotun jarl ok Berald jarl með tvau hundruð ridd- ara; þeir váru af Floresborg. þar næst kom Ara- saðe jarl af ey þeiri, er Visio heitir, með þrjú hundruð riddara — af þeiri ey, er hvárki er í ormr né paðda, þar verðr ok hvárki ofheitt né ofkalt ok eigi vetr. Þar kom Krafst ok Slention, miklir höfðingjar, ok Gorgunr bróðir þeira, — þeir váru af Florisborg ór Flæmingjalandi — með níu hundruð riddara. Þar næst kómu þeir hertogar ok greifar: Gorgum hertogi, Langalíf ok Flavent, bræðr hans, Galadin ok Ralaun, Klerus, Rorian ok Rinald ok hinn mikli Askantan ok mart annarra höfðingja ; þessir höfðu þrjár þúsundir manna.

Nú er komit til Artus konungs mikit stórmenni ok mikit fjölmenni, er víða um heiminn höfðu til sótt. Ok er konungr leit yfir þetta fjölmenni, þykkir honum mikit sitt vald ok megn, er mikill hlutr heimsins skal undir hann þjóna ok mektugir höfðingjar; ok gleðz nú í sínu hjarta, enn miklar sik eigi af þegnavaldi, gleðr nú ok sæmir þá“ alla,

——

a — -

EREX SAGA. 47

er komnir váru til hans, ok setr þetta brúðlaup með allri prýði ok gleði. Dubbar hann margan ungan mann til riddara, gefr þeim öllum einföld vápn ok ágæt klæði.

Ok nú er púsanarðagr kemr, er eftir frétt Hafi meyjarinnar, sem skyldugt er í guðs lögum, enn hon nefndiz Evida, ok eigi vissi Erex fyrr hennar nafn. Erkibiskup af Cantuaria púsaði þau saman, ok leið þessi dagr með fögnuði. Enn at kveldi laiðir dróttning jungfrúna til sængr; enn Kírex leiddu konungar ok jarlar ok biskupar ok aðrir dýrir höfð- ingjar. Ok er þeira hjúskapr helgaðr með bæna- haldi ok alls konar prýði.

Stóð þetta brúðlaup yfir mánuð með allri blíðu ok allra handa gleði. Ok at veizlunni liðinni váru höfðingjarnir virðulegum gjöfum út leystir, ok engi fór þaðan gjafalauss.

Enn áðr höfðingjarnir riði á brott, biðr Valven Artus konung ljá til viku frest at hafa burtreið, ok (at) þeir fengi sitt lof, er mesta frægð vinna, ok riddarar prófi sik. Ok þessu játar konungr ok býðr öllum á þann kost. Mátti þar líta margan riddara vel búinn með góðum hestum ok gullofnum klæðum ok ágætum vápnum. Tókz þar sem snarp- asta atreið. Enn í öllum þeim mannfjölða fekkz engi líki Erex útan herra Valven; þeir váru jafnir á riddaraskap ; báru þeir nú frægð ok lof af kon- ungi ok dróttningu ok af öllum höfðingjum ok þar með af öllum almúganum. Enudiz með þessu þessi burtreið, at höfðingjarnir skiljaz með vináttu ok ferr hverr heim til síns ríkis.

VII. Erex biðr konung ok dróttning gefa sér gott orlof heim til síns föður; því at hann hafði 5

48 EREX SAGA. . langan tíma í brott verit. Konungr ok dróttning veita honum þetta ok fá honum sæmilegt föruneyti ók skiljaz með mikilli virðingu ok vináttu. Ríðr hann til borgar síns föður með sína unnustu; ok gengr konungr sjálfr móti sínum syni méð sinni hirð, ok leiða hann til hallar, ok var þar fyrir búin ágæt veizla.

Síðan setz Erex um kyrt ok ann svá mikit sinni unnustu, at hann fyrirlætr alla gleði ok skemt- an ungra manna. Vel er hann virðr af öllum góð- um mönnum, enn þó fær hann nökkut ámæli fyrir sitt hóglífi; ok angrar þat hans frú mjök, er hon heyrir honum hallmælt.

Ok einn morgin, er hon liggr í sæng hjá bónda sínum ok hon hyggr at hann sofi, talar hon lágt fyrir munni sér ok mælti: „Harmr er mér þat, herra minn, er þú fær mikit ámæli af þinni ást, er þú leggr á mik, ok þínu hóglífis.. Erex heyrði orð hennar ok sprettr upp þegar í stað, klæðir sik ok mælti til hennar: „Bú þik í stað með þínum hinum bezta búnaði, því at í dag skulum vit af þessari borg bæði ríða, ok eigi lengr vil ek þola ámæli fyrir mitt hóglífi af þeim landsmönnum:<. Hon iðraz nú orða sinna enn klæðiz þó með mikilli skyndi.

Herra Erex tekr nú sín herklæði ok þeira hesta, söðlar þá ok setr á bak sína frú. Síðan gengr hann til síns föður ok segir honum sína ætl- an. Enn hann angrar mjök ok alla hirðina hans tiltekju, ok fá þó ekki at gort. Hleypr síðan Erex á sinn hest ok ríðr með sína unnustu út af staðn- um ok ekki manna með honum, því at hann heitr hverjum þeim manni bráðum dauða, er honum vildi fylgja, ok því þorði þat engi at góra.

Hann ríðr nú á þá mörk, er Herviða heitir.

EREX SAGA. ág.

þar lágu úti átta. spillvizkjar, er drápu menn ok, ræntu, fé; ok því eyddiz þar almannavegr, ok var þat mörgum mikit mein..,;: Brax..biðr nú sína frú ríða fyrir sár ok. óttaz ekki þat fuðr eða hverr. váði sem at hendi ferr, ok tala ekki við: sik.

þau ríða nú;lengi um: skóginn, þar til er þau. ríða svá, at þau sjá einn kastala — ok þar úti fyrir þrír riddarar, allir sitjandi á góðum hestum, ok. skemta sér; ok veit Erex at þeir eru spillvirkjar. Ok er þeir er í kastalanum váru sá ferð hans, kalla þeir hátt á sína kompána ok segjaz sjá einn ridd- ara, vel búinn ok með honum fríða mey. þá mælti “ einn: „þat veit trúa míns, Segir hann, sat ek skal eiga hans frú; því at ek em yðvarr húsbóndi; því á ek fyrstr at kjósa af váru herfangi ÁAnnarr mælti: „Eik skal eiga hans sverða. Þriði mælti: „Ek skal eiga hans brynju. Hinn fjórði mælti: „Eik skal eiga hans skjöld ok spjóta. Hinn fimti mælti: „Ek skal eiga hans hjálm, merki ok gyrðile. Hinn sétti mælti: „Ek skal eiga öll klæði hans. Hinn sjaundi mælti: „Ek skal eiga hans hest ok söðulreiðia. Þá mælti hinn átti: „þér skiftið ójafnt við mik ok ranglega; ok með því at ek fæ ekki fé, þá skal ek eiga hans hægri hönd, fót ok lífit meða. Nú ríða þessir þrír fram at Erex, er búnir váru; enn hinir herklæðaz á meðan, er í kastalanum váru, ok búaz at veita lið sínum kompánum ef þarí.

Nú sér Evida hvar þessir þrír riddarar ríða ok láta ófrýnlega. Hon minniz á þögn, er henni var boðin, enn má þó ekki annat fyrir ástar sakir við Erex enn snúa nú aftr ok segir honum; því at hon var langt fram undan í veginn. Fær hon óþökk af honum þar fyrir. Ok jafnskjótt er þeir finnaz, leggr einn þeira til hans í skjöldinn ok beit ekki á;

öð EREX SÁGA.'

enn lágit hljóp út: af ok niðr í völlirin! enn hann

laut eftir. Erex sló hánn með sinni burtstöng svá fast á hálsinn at: augun' hrutu ór höfðinu, féll hann til jarðar í óvit, ok hestr hans trað hann uðir fót- um til bana. Annarr 'höggr sínu sverði í skjöldinn svá fast, at festi í skildiium; 'Eréx snarar svá skjöldinn, at: hinum varð laust sverðit, ok slér hann

svá fast með skjaldarröndinni át heilinn lá úti.

Þþriði snýr undan, skýtr hann þann Í gegn um með spjóti; fell hann dauðr á jörð. Í þessu kómu at fimm þeira kompánar; tekz þar hin snarpasta orr- usta, ok lauk svá, at Erex feldi þá alla, enn varð lítt sárr. —Tekr hann vápn þeira ok hesta, ríðr með sína frú í kastalann, sefr þar um nóttina, ok var þar ekki manna fyrir.

VIII. Um morgininn í ár ríðr Erex af kastal- anum ok læsir honum sterklega. Hefir hann það- an átta hesta klyfjaða með herfang, ok var þó meira eftir. —Ríðr hans frú fyrir, enn hann rekr

hestana eftir, ok fara svá marga daga, enn liggja

úti um nætr, unz þau koma í eina borg, er Pul- chra heitir. Þar réð fyrir Milon jarl. þar tekr Erex sér náttstað innan borgar hjá einum bónda. Allir undruðuz hennar fegrð. Þetta var sagt jarl- inum; hann gengr síðan til móts við Evida ok Erex ok fagnar þeim vel, enn þó kendi hann þau ekki. þó var hans auga hvergi útan á Evida ok eigi síðr hans hjarta, ok allr þóttig hann brenna fyrir ástar sakir, ok talar til hennar leynilega: „Heyr mik, hin fríðasta kona í allri veröldinni; þín fegrð sigrar alla veraldar prýði, ok lofaðr sé guð, er kann svá skapa fríða skepnu. Mitt hjarta stiknar alt fyrir þína fegrð; skaltu mín frú vera ok alla

-

-— —r — rr

ERÐX SAGA. öl

hluti skipa í mínu ríki eftir þínum vilja. Hon segir: „Guð gæti þíú, jarl, þú ett ríkr höfðingi ok af gúði skipaðr at:hefja; hans kristni. ok refsa rang- látum, enn ek em bundin í helgum hjúskap, ok munt þú eigi vilja ræna 'skaparann tveimr sálum senn ok kaupa þér ok mér helvíti. - Jarlinn svarar: sSvá fastlega er mér þetta í vilja komit, at ek missi eigi þenna kóst fyrir alt veraldar gull, ok ek skal þín fá enn“ þíris bónda höfuð láta af slá, þótt þar liggi guðs reiði á; ok ertu svá ær ok vitlaus, at þér þykkir betra at fylgja einum vallaára fátækj: um enn sitja í hásæti hjá mér ok stýra öllu mínu ríki með mére. Evida angrar nú mjök, ok tekr þó snjalt ráð ok skjótt ok mælti svá: „Herra“, segir hon, sek finn þinn vilja sruggan til mín; ok því vil ek þat gjarna gora, ef þér hlítið mínum ráðum: látið okkr hjón bæði sofa í friði í nótt, at ek sýn- umz eigi ráða honum bana, enn at morni gorið sem yðr líkar við hann; ok haldið yður orð við mik, ok fáið mér yðvart "innsigli. = Þessu játar jarlinn glaðlega ok ggrir svá; gengr síðan á brott með sínum mönnum. Enn þau fara til náða; ok þegar þau ganga í sæng, segir hon Erex alt þeira viðskraf ok sýnir honum innsigli jarlsins til jar- tegna. Ok jafnskjótt klæðiz hann, ok búaz þau á brott ok riðu út af staðnum ok gáfu bónda góðan hlaupara fyrir sinn greiðskap.

Ok er jarlinn verðr þessa víss, herklæðiz hann skjótt ok hans ráðgjafi, er Bolvin hét, ok hundrað riddara, ok ríða hart eftir Erex, ok finna hann við einn skóg á sléttum völlum. Jarlinn ok ráðgjafinn váru lengst fram undan liðinu. Evida segir Erex , eftirreiðina, ok fær hon óþökk af honum þar fyrir. Þó snýr hann aftr móti Bolvin ok leggr sínu spjóti

öð EREX SAGA.

í gegn um hana ok. kastar Honwa dauðum af hest- inum. Í því kemr aé. Milon jarl ok leggr í skjöld. inn Erex, svá at: rifnaði hinn ýzti hlutr brynjunnar í sundr, ok hefði Hrex danða af fengi, ef brynjan hefði eigi hlíft honum, ok varð henn þá mjök sárr. Hann haggr í sunds spjótskaftit fyrir jarlinum ok annat högg í hjálminn, svá at af sneið hjálminum þat, er nam, ok fylgði þar með hárit ok, hausfyll- an ok þar með eyrat, ok.sverðit kom niðr á öxlina ok sneið af þat, er tók, svá a4 jarlinn misti hönd. ina, ok fell bann við þetta í óvit af hestimum til jarðar. Erex forðar sér á skóginn, enn jarlsmenn koma þar at, er hann liggr, ok styrma nú sumir yfir honum, enn sumir ríða eftir Erex. Í því raka- ar jarlinn við ok kallar hári röddu, biðr angvan svá djarfan vera, at eftir honum ríði eða mein gari, ok talar svá: „Guð hefir réttum dómi yfir oss komit: ek vilda honum dauða fá, enn hans hinni vitru konu skömm ok skaða ofan á, enn þat er nú á mér niðr komit, er minn hinn æzti ráðgjafi er dauðr, enn ek sárr. Fari, sem guð vill, ok ráði (hann), hvárt ek fi lengr eða skemmr, enn at vísu skal þessa óhefnt af mér, ok skulu þau í friði fara fyrir mér.

Snýr jarlinn aftr við allar enn Erex ríðr nú sinn veg þann dag um skóginn, ok taka þau nátt- stað Í einu rjóðri um kveldit, ok bindr (Erex) sár sitt. — Enn at morni riðu þau af skóginum fram hjá einum kastala. Af þeim kastala ríðr út einn riddari svá stórr ok þreklegr, at Erex þóttiz ong- van annan þvílíkan sét hafa. Hann hafði öll vápn gulli búin (ok þar) með vænt ess; hans söðulreiði var af purpura ok hans bliat, enn hans merki af baldrkinn, alt gullskotit. Hann ríðr hart at Erex

EREX SAGA. 5ð ók talar til hans: „þú, riðdari<, segir hann, „fá mér þína hina fríðu unnustu, því at þat sómir vel, (at) hon skuli mín vera, ok hana vil ek gjarna fá ok þar lífit leggja á. Erex segir: „Ek em lítt til einvígis færr, enn fyrr vil ek berjaz enn láta mína unnustu; því at ek hefi réttara at mælaa. Hefz hér upp hin snarpasta orrusta ok svá sterkleg at- reið, at þeir fara báðir aftr af hestunum ok koma standandi á jörð, ok bregða sínum sverðum; ok hgoggr hvárr til annars í ákafa, þar til er þeir eru svá móðir ok sárir, at þeir geta varla reitt sverð- in; ok um síðir standa þeir á knjánum. Ok gengr svá, at Evida grætr sárlega, er hon sér farar síns bónda, svá at hon liggr stundum í óviti af harmi.

Nú biðr kastalamaðrinn hvíldar, ok fær hann þat, ok spyrr Erex at nafni. Enn hann segir, at hann skal fyrri segja sitt nafn; ok svá ggrir hann ok mælti: „Ek em konungr at löndum ok auðæf- um, svá at mér þjóna fjórir jarlar ok sjau greifar, ok mart annat stórmenni; enn nafn mitt er Guimar, ok em ek systurson Ilax konungs. Enn nú segið mér yðvart nafn. Enn allri fann ek betra riddara enn þik. Erex segir nú sitt nfn, föður ok ætt. Ok nú kastar riddari Guimar sverðinu ok rennr á háls Erex ok fagnar honum blíðlega ok biðr af sér reiði ok býðr honum með sér alla kosti. Erex gefr honum upp sína reiði fyrir frændsemis sakir, ok ríða heim til kastalans, ok dválðiz þar hálfan mán- uð. Græðir Erex sár sín, ok gróa þau snart; ok þegar er honum er aftrbata, býz hann á brott, ok vill eigi föruneyti með sér hafa; enn Guimar frænda sínn biðr hann veita sér lið, ef þarf. Hann játar“ því gjarna, ok skiljaz með vináttu; harmar hann þat mjök, er hann vill engva menn með sér hafa.

öá EREX SAGA,

ór sínu ríki, þar er honn eigi þó margar torfærur um at Íara, | |

IX. Nú ríðr Erex marga daga, þar il er hann kemr á einn eyðiskóg þykkvan ok víðan; taka þau sér þar náttstað í einu rjóðri. Ok um miðnætti heyra þau mikinn grát ok ill læti. Erex stendr upp ok tekr hest sinn ok ríðr eftir þeim látum, þar til er hann sér eina konu grátandi hlaupandi um skóg- inn; hon reif af sér klæðin ok þreif í sitt hár. Hann spyrr, hvat hon grætr. Hon svarar: „Ek var rík kona ok átta ek mér ágætan bónda; vit riðum á, þenna skóg með. tuttugu riddara ok mikilli gleði; enn at oss kómu tveir jötnar í gærkveld ok drápu alla riddara, enn tóku bónda minn harðlega ok börðu ok bundu á bak; enn ek kómumz undan; em ek nú fátæk ok aum ok vesul orðin, tóku þeir ok vára hesta ok klæði; eru þeir skamt heðan. Nú várkunnið mér minn harm, þótt þér fáið eigi meira. at gort;. því at ófært er við þá at eiga. Erex mælti: sGrát eigi, kona, ok bíð mín hér, enn at vísu skal ek þá finna ok freista, hvat ek fæ at gorta.

Hann tekr Evida af baki, harmsfulla um ætlan síns bónda. Hann hleypir nú í brott í skóginn sem harðast. Ok brátt getr hann at líta, hvar tveir jötnar fara; ok rekr annarr þeira marga hesta klyfjaða af góðum vápnum ok dýrum klæðum; annarr ríðr miklu síðar ok hefir hest í togi; á hon- um var alnokkviðr maðr—-ok bundnar hendr á bak aftr, enn fætr niðr undir kvið, svá barðr ok víða lamðr, at héstrinn ok maðrinn flóði allr í blóði, ok víða runnu þá blóðlækir af honum, ok var hann nú svá nær kominn at bana. Erex snýr at þeim, er með manninn ferr, ok „mælti til hans: „Góði herrae,

ÆRÉX SAGA. 55

segir hann, slát lausan þann mann, er svá er hörmu- lega haldinn, ok haf þar fyrir mína vinátta<. Jöt- uninn ltr til hans grimmlegá ok mælti: „Dragztu á brott, þú leiðr skálkr, ef þá vilt líf hafa, enn aldri frelsir þú manninn af mínum fundi. Erex mælti: „At vísu skal ek frelsa hann, ef ek máa. Jötuninn hló at honum ok mælti: „þú, fól, talar sem einn snápr; því at ekki hefir þú meira við mik at gora enn lamb við leóna. Erex heggr til jötunains með sínu sverði á öxlina ok sneið um þvert brjóstit ok út um síðuna annars vegar, ok steypir honum dauð- um af hestinum. Í þessu kemr at hans kompánn ok reiðir upp stóra járnklumbu ok slær til Erex; hann brá fyrir sik skildinum af öllu afli, ok lamðiz hann allr; enn höggit kom á háls hestinum, ok fell hann dauðr til jarðar. Enn Eirex hafði þykk mik- inn af högginu, þótt eigi kæmi glöggt á hann ó- mætti af, ok rasaði til jarðar. Þetta sér jötuninn ok reiðir upp kylfuna af öllu afli ok ætlar at slá hann í höfuðit, svá at heilinn liggi úti. Erex spratt á fætr ok hleypr aftr í millum fóta honum. þetta högg varð svá mikit, at járnkylfan sökk at höndum honum Í jörðina, ok laut hann mjök eftir högginu. Erex reiðir nú upp sverðit tveim höndum af öllu afli ok hoggr á hrygginn jötninum ok sníðr hann sundr í miðjunni. Síðan leysir hann hinn bundna riddara ok fréttir hann at nafni. Enn hann fellr fram til jarðar fyrir hans fótum ok þakkar honum fagrlega sína lausn ok lífgjöf ok mælti: „Nafn mitt er Kalviel; ek em ættaðr af Karinlisborg; mín unn- asta heitir Favida, dóttir Ubba jarls af Buderis- borg; enn ek em hertogi af Folkborg. Nú gef ek mik ok mína unnustu til ævinlegrar þjónustu þat alt at ggra, er þér bjóðið oss. Erex mælti ok

56 EREX SAGA.

þakkar honum sitt boð; segiz eigi. þann þrælka, er { guð hefir frelst með sinni miskunn, enn bað hann Í ríða til Artus' konungs ok segja honum „sannendi. af sínum ferðum; enn hann játar því gjarna; tókt síðan hesta sína ok alt herfangit, er jötnarnir höfðu með fart, ok finna sínar unnustur. Varð þar íagnafundr mikill með þeim; skilja síðan með vin- Í áttu, ok ríðr Kalvil til hirðar Artus' konungs ok % | segir frá ferðum Erex. Ok varð konungr glaðr við þessa sögu ok svá hans hirð, ok fagna hans undarlegum röskleik.

X. Frá Erex er þat at segja, at hann ríðr lengi um skóginn ok hans unnasta, ok hafa ongva fæðu útan aldin af viðum. Ok einn dag heyra þau ógur- leg læti; því næst sá þau, hvar einn flugdreki flýgr ok hefir einn mann í sér alvápnaðan ok hefir sólgiti hann meir enn í beltisstað. Hann lifði enn. Drek- anum varð maðrinn þungr, ok flaug lágt.

Erex harmar nú dauða dýrðlegs. drengs ok heitr af öllu hjarta á guð sér til hjálpar enn mann- inum til lífs; ríðr síðan fram at honum með gr- uggu hjarta, vill heldr missa sitt líf enn leita eigi. við at hjálpa þeim manni, ok heggr á bæxl drek- anum, Svá at hann kiknaði. Við þetta högg lætr hann upp manninn ok vendir sér at Erex, ok hleypr nú at honum með gapanda munni. Erex hleypr. at baki hestinum ok leggr sínu spjóti í munn drek- }. ans af öllu afli til hjartans, ok fell hann dauðr á {4 ess Erex, ok fekk þat þegar bana.

Nú gengr Erex at þeim manni, er á vellinum * lá í óviti, ok hans frú Evida, ok leita þau honum , lífs, sem þau megu. Ok er hann raknar við, í þakkar hann þeim hjartanlega sína lífgjöf. Þá

á „tg im.

ERRX SAGA. 57?

. spyrja þau hann at nafni. Hann svarar: „Ek heiti

Plato, Vigdæiborgar hertogi, systursonr herra Vaál-

„vens af Ártus' garði. Enn þessi dreki tólt mik í í morgin sofanda af mínum skildi; ok er mín frú ok

hirðsveinar skamt á brott heðan leitandi mín. Nú gef ek mitt ríki ok mik í þitt valda Nú þakkat Erex guði, er hann hefir frelst svá góðan riddara; því at gorla kennir hvárr þeira annan, ok varð þar fagnaðarfundr með þeim. Ok skjótt koma þar menn Plato ok hans unnasta, sorgmóð af hans brotthvarfi, ok ætlaði hann dauðan. Ok er þau sá hann frelstan ok fundu hann lífs vera ok vita, hversu at hefir borit, verða þau fegnari enn. frá megi segja, fallandi til fóta Erex, þakkandi honum mikillega þenna sigr ok mildiverk, bjóðandi honum sína fylgð ok þjónustu. Enn hann neitti því skjótt ok biðr þau fara til Artus' konungs ok segja hon- um, hvat til tíðénda hefir borit í þessari ferð. Enn þau gora svá, ok þó nauðig; skilja svá við hann át sinni.

Enn Erex ríðr um skóginn með sína unnustu langa hríð, unz hann sér, hvar ríða sjau menn al- vápnaðir; reka þeir marga hesta klyfjaða af dýrum gripum til eins kastala, er skamt stóð þaðan, ok þar á fjóra, riðdara bundna ok sára ok fjórar jung- frúr harla vænar. Ök þeir sjá, hvar Erex ríðr,

- ok þegar snúa þrír at honum, enn fjórir ríða til

kastalans at geyma herfangit. Sá, er fyrir þeim var, kallar hári röddu: „þú, riddari, segir hann, sríðr sem fól í hendr oss öllum. Enn ef þú vilt líf hafa, þá fá oss vápn þín ok klæði, hest ok unn- ustu, enn gakk í línklæðum einum — ef þú vilt líf hafa— ok berfættr, ok þakka oss ævinlega lffgjöfa. Erex svarar: „þessir eru ójafnir kostir; ok dýrt 6

58 EREX SAGA;

skulu þér mitt líf áðr kaupa enn þér fáit þata. . Nú ríðr (Erex) at þeim ok leggr sínu spjóti fyrir brjóst einum þeira ok hrindr honum dauðum af hestinum. Enn til annars hoggr hann sinni hogni hendi ok sneið hjálminn, svá at heilinn lá á jörðinni. Enn hinn þriði sngri undan við fall sinna félaga, ok fær skjótan dauða, því at Erex hoggr á hans bak, svá at hann tók sundr í miðju. Í því kómu at honum fjórir, ok riðu allir senn at Erex; ok var höfðingi þeira verri einn viðreignar enn hinir allir Fær Erex nú mörg sár ok stór, ok svá rifna upp hin fornu sár. Enn svá lýkr, at Erex fellir þá alla; enda er hann þá mjök yfirkominn af sárum ok mæði. Ok þó ríðr hann skjótlega þangat, er hinir bundnu váru, ok leysir þá; spyrr þá síðan at nafni. Enn sá segir, er fyrir þeim var: „Ek heiti Juben hertogi af Freiheimi; enn þessir eru þrír mínir bræðr, Perant ok Jodim ok Malides, hertogar af Manaheimi; eru þessar várar unnustur. Enn vér fréttum til þessara illvirkja ok hugðum at freista með várri frægð, enn viljum þér nú gjarna þjónaa. Erex mælti: „Þér, góðir herrar, segir hann, „farið í guðs friði fyrir góð boð, enn yðra, þjónustu vil ek ekki hafa. Enn ef þér vilið mér nökkut (til sæmð- ar) gera, þá fari þér skjótt ok segið Artus konungi at Erex Ilax son hefir yðr frelste. Enn þeira for- Ingi játar því gjarna ok biðr hann af baki at stíga ok binda sár sín ok hvílaz þar hjá þeim um stund: enn hann vill þat eigi ok snýr á skóginn með Evida; þeir vilja þá fylgja honum, enn hann fyrir- býðr þeim þat; ok snúa þeir aftr í kastalann ok binda sár sín ok dveljaz þar OR nætr ok ríða pan á Ártus' fund.

EREX SAGA: 69

XI. Þat er at segja frá Erex ok hans frú, (at) þau ríða fram á skóginn á græna völlu; þá sækir hann svá fast blóðrás, at hann fellr af sínum hesti. Einn þat óvit var svá lengi, at Evida ætlar hann dauðan ok aumkar sik alla vega ok grætr sárlega ok leggz á líkamann ofan ok mælti þessum orð- um: „Vesul em ek orðin af dauða bónda mins, ok þess annars, at með minni tungu kom ék honum á þessa ferð, er ek þagða eigi yfir ranglegu ámæli vándra manna. Eða hversu má ek hHfa við harm eftir þvílíkan bónda? Því mun ek fá mér skjótan dauða með hans sverði. Hon bregðr þá sverðinu með hörmulegum gráti, svá at langt mátti heyra, ok vildi reisa -þat á hjöltin; enn þat. var svá þungt, at hon gat varla af jörðu lyft; og jafnan er hon skeindi fingrna, „þá kipti hon at sér hendinni; ok þá ætlar hon at fallaz á eggjarnar.

Ok er hon var at þessu starfi, kom at henni ríðandi með mikinn flokk manna einn jarl, er Pla- ciðus hét, ok firrir hana þessum váða, ok tölðu þat óráð, at hon týndi bæði lífi ok sálu, ok missa þar fyrir himnaríki. Jarlinn segir, at hennar fegrð ok kurteisi megi skjótt fá henni fremra bónda; enn hon fyrirlítr öll hans ráð. Jarlinn býðr sínum mönnum at til búa barar í skóginum. Ok er þat var gort, er líkit heim borit til hallar ok virðulega um búit. "

Jarlinn setr Evida í kné sér ok er fúss við hana at tala ok býðr henni sik at eiga ok alt sitt ríki; enn þó veit hann eigi hennar nafn. „Enn hon neitar þessum kosti þverlega. Jarlinn þykkiz eldi ausinn, er hann skal eigi þegar við hana eiga sam- ræði, ok biðr nú sinn hirðprest púsa þau saman. Enn hann segir: „þat eru guðs lög eigi, Benna hon

60 EREX SAGA.

gefi leyfi til. Enn þat fekkz eigi af henni. Jarl- inn birtir nú eigi at síðr mikla ást til hennar, ok lætr eigi at síðr bjóða mönnum til veiglu. Ok eru borð upp tekin ok skipuð höllin af hirð jarls ok borgarmönnum. Hann lætr fram fyrir Evidam gull ok gorsemar ok alls konar dýrgripi, ok blíðkar hana sem hann má alla vega. Enn hon kastar öllu ok neitar ok segir hann aldri skulu verða sinn bónda. Jarlinn reiddiz nú ok slær hana pústr ok biðr hana eta með sínum bónda. Hon grætr sárlega; enn hirðinni líkar illa tiltæki jarlsins, ok verðr af þessu mikit hark í höllinni. |

Ok þessu næst tekr Erex at vitkaz ok lítr brátt Evidam ok skilr brátt, hvat fram ferr; líkar nú illa ok hleypr af börunum ok bregðr sverði ok hgggr til jarlsins í höfuðit, svá at heilinn lá á jörð- unni. Af þessu verki kemr svá mikill ótti yfir hirðina alla, at hverr hleypr út af höllinni, sem mest má, svá mælandi: „>Skundum undan, sem mest megum vér, því at fjándinn er í líkinu ok hefir drepit jarlinn. Górðu nú svá allir ok fálu sik, hverr sem einn.

Enn Erex ok hans frú búaz af höllinni, sína hesta í garðinum skjótt finnandi, stíga á bak ok ríða í brott af borginni; ríða skyndilega allan þann dag ok nóttina með, þar til er þau taka sér nátt- stað á einum fögrum velli við einn brunn vænan. Ok bindr Evida um sár Erex, ok sofa síðan til dags; ok taka síðan hesta sína ok ríða til eins kastala, ok dvölðu(2) þar þrjár nætr ok hvíla sik. Þaðan ríða þau langan veg.

Ok einn dag sér Erex, hvar ríðr einn riððari, ok kennir, at þar er þá kominn Kæi, ræðismaðr Artus' konungs. Enn hann kennir éigi Erex, ok

EREX' SAGA. 6l.

þar þegar. er þeir finnaz, býðr hann Erex burtreið. Enn þótt hann væri mjök sárr, þá vill hann þó. eigi neita. Ok. í hinni fyrstu atreið fellir hann Kæa ræðismann af baki ok tekr hest hans ok hefir með sér. Ok þá kennir hann Erex at vápnabún- aði, ok biðr Erex gefa sér hest sinn; ok fekkz eigi þat íyrr, enn hann sagði, at Valven ætti þann hest; ok skilðuz með því at sinni.

XII. Nú er at segja frá Erex ok hans frú, at þau ríða leið sína ok taka sér náttstað í einu rjóðri. Hann ómætti þá fast, ok talar þá til Evida þessum orðum: „Í mörgum þrautum höfum vit um hríð verit, ok hefir guð ór öllum vel leyst; enn nú hefi ek reynt af þér sanna ást, dygð ok trúfesti. Er nú ok meiri ván, er skjótr verði skilnaðr okkarr, því at fast angra mig stór sár ok langt matleysie. Ok þessu næst fellr hann í óvit.

Evida grætr nú sárlega. Ok í þessu bili kemr at ríðandi Guimar konungr með marga riddara, ok kennir skjótt Erex ok Evidam, ok huggar hana skjótt, enn lætr Erex í hægjan vagn ok flytr hann heim í sína borg—því at hon var skamt þaðan, — ok fær honum til lækningar systur sína, er Godilna hét; því at hon gat alt heilt grætt. Ok hressig hann skjótt ok er þar í góðum fagnaði.

Ok er hann er heill orðinn sinna sára, biðr hann konung orlofs ok fær þat með því, at hann sjálfr vill fylgja honum; ok þat þiggr Erex. Gui- mar konungr gefr Erex þrjá tigu riddara alvápn- aðra til fylgðar ok gott ess, komit af Lombardi ok keypt fyrir tuttugu merkr gulls. Ok hann gaf Evida góðan gangara með gyldum söðli — ok víða settan gimsteinum, enn beisl ok ístöð með gull

62 EREX SAGA.

ger. með svá mik(l)um hagleik, at á söðulboganum váru skrifuð öll. stórmerki Trojumanna, enn sgöðul-. klæðin af hvítum purpura, víða gullsett. Þetta. smíði var með svá miklum hagleik, at hinn fljót- asti ok hinn bezti höfuðsmiðr í öllu Bretlandi gat þat eigi fullgort á sjau árum. þar með fylgði kvenmannsbúningr eigi minna verðr enn sex tiga. marka gulls. *Riðu síðan út af borginni öll samt með mikilli gleði til einnar ágætrar borgar margra dagleiða þaðan. Þar réð fyrir Estuen konungr. Sú borg var sterklega bygð; hon hét Bardiga. Nú vill Guimar konungr ekki þar koma; enn Erex spyrr, hvat því veldr; enn hann segir: „Í þessari borg er sá staðr, er heitir Hirðar-fagnaðr, ok hann hefir mörgum góðum riddara orðit ófagnaðr; því at margr hefir forvitnaz, hvat þar bygði í, ok hefir engi aftr komit innan hinna næstu sjau ára, sá er farit hefir, þó at allröskr riddari verit hafi. Enn þetta er eitt pláz af borginni ok sterklega múrat. Ek óttumz, at þú vilir þar koma, ef vit ríðum í borginaa. Erex segir: „Svá frægt er. þetta nafn, at ek verð fyrir víst þar at koma í borgina; eða hvat veit sá, er enskis freistar a?

XIII. Nú ríða þeir í borgina ok konungsgarð- inn; ok er þeim þar vel fagnat, ok sjálfr Essuen konungr gengr í móti þeim ok leiðir þá til sinnar hallar ok ggrir þeim ágæta veizlu. Nú spyrr Erex, hvar sá staðr er, er Hirðar-fagnaðr heitir, ok segir þat sitt erendi þangat, at reyna sik þar, ef nökkut mætti til frægðar verða; ok biðr hann orlofs, ok þvkkir sér ósæmð í, ef synjat er. Konungr svarar svá: „Ek vil yðr því eigi leynaa, segir hann, at þessi beiðsla hefir mörgum manni at skaða orðit,

EREX SAGA. 63

svá at. á þessum sjau árum hafa allir líit mist; ok þar vil:ek gefa yðr til hálft mitt ríki, at þér komið aldri. í þann stað. Enn ef yðra ferð hefta hvárki gjafar né ummæli, þá ggrið sem yðr líkara. Erex þakkar konunginum sitt boð,-enn segiz at vísu vita vilja, hvat byggir þann stað. Nú hryggviz kon- ungrinn ok mest Evida, ok gefz upp gleðin; ok Íara menn til náða.

Enn um morgininn „þegar vápnaz Erex ok hleypr á sinn hest; enn konungrinn ok öll hirðin fylgja honum til þess staðar, er hann forvitnaði um, ok skiljaz þar við hann með mikilli áhyggju, ok báðu guð honum miskunnar.

Um þenna stað var einn múrr ok eitt port með sterkri járnhurð, ok var hon eigi læst, því at hana geymði einn dvergr, ok lét upp fyrir þeim, er inn vildu. Útan á múrum váru margar stengr ok þar á mannahöfuð, með þeim smyrslum, at aldri máttu fúna; þar máttu margir líta sinn ástvin. Nú ríðr Erex inn um þetta port ok hans frú. þar var fagr völlr; þar lá margr skjöldr brotinn, mörg brynja slitin. þau riðu at einum grasgarði mjök fríðum; í honum stóð eitt tjald alt gullskotit með eximo; í því var ein sæng af brendu silfri gor með ágætum búnaði; í henni sat ein kona svá fögr, at Erex þóttiz ongva fegri sét hafa útan Evi- dam. þau nema staðar við þessa sýn. Í þessu kemr at þeim ríðandi einn riddari sterklegr ok al- vápnaðr á einu essi, ok hefr svá sína ræðu til Erex með illyrðum svá segjandi: „Hverr ertu, hinn heimski ok hinn djarfi, er á brott ætlar at stela. minni eigu ok unnustu? Margr hefir hingat sótt dauða ok ilt erendi, ok svá skalt þús. Erex segir: „Hvat skulu slík stóryrði? Því.at karlmenn skulu.

64 EREX SAGA.

með vápnum vegaz, enn ekki með illyrðum. Ok ef þik fýsir ilt at leika, þá skaltu slíkt í móti hafaa.

Nú tekz þar hin harðasta atreið, ok brýtr hvárr sína burtstöng á öðrum, enn hvárrgi gekk ór söðli fyrir öðrum. Síðan hlaupa þeir af sínum hestum ok berjaz með sínum sverðum; ok gefr hvárr öðrum stór slög, ok báðir eru þeir svá móðir ok sárir, at varla orka þeir at standa uppi. Enn svá lýkr með þeim, at sá fell, er fangit bauð, ok biðr griða, ok fær þat.

Erex spyrr hann at nafni, enn hann segir: „Malbanaring er mitt nafn. Ek var lengi með hin- um frægja llax konungi. Enn þessa jungfrú nam ek á brott frá föður sínum; þó með hennar vilja; trúlofaði ek henni hina fyrstu bæn at veita, enn hon bað mik í þenna stað at fara ok hér vera ok aldri við hana skilja fyrr, enn ek yrða sigraðr af einum riðdara; enn hon ætlaði þat aldri verða mundu. Enn hennar faðir er Tracon jarl af Arns- borg, ríkr ok mikill kappi. Ok því gorði hon svá, at henni þótti Ósæmð í, at menn vissi, at hon ætti einn riddara, enn óttaðiz, at hennar faðir mundi mik með miklu fjölmenni vinna, ef hann vissi, hvar ek væra. Nú ggrið svá vel ok segið mér yðvart nafn, at ek mega vita, hverr mik hefir sigrata. Erex segir nú sitt nafn ok síns föður; ok ggrla kennir hann Malbanaring. Verðr þar mikill fagn- aðarfundr, því at Evida kennir hér sína frændkonu, er Elena hét; váru þær bræðra dætr. Ríða síðan öll saman á brott þaðan í konungsgarðinn. Ok verðr þar af þeira tilkómu mikil gleði, fyrst kon- unginum ok síðan öllum út í frá. Lofa allir Eirex fyrir sína hreysti ok KONAR

BREK SAGA. 65

XIV. Essugn konungr leiðir þá virðulega af garði ok þakkar Erex honum gott. yfirlæti. Ok eftir tíu daga liðna koma þau til kastalans Kardigan. þar var Artus konungr ok hans dróttning. Konungr- inn sjálfr gengr í móti honum fagnandi með mikilli blíðu, svá ok Guimari konungi ok öllu þeira föru- neyti, leiðandi þá til hallar, skipandi hit næsta sér í hásæti,—enn Evidam hjá dróttningu ok hina fríðu Elenam, hennar frændkonu, — spyrjandi Erex tíð- enda af sérhverjum hans ferðum, þótt hann vissi mörg hans afreksverk áðr. Enn Erex sagði honum greinilega, alt, hvat yfir hann hafði gengit. Kon- ungi þótti mikit um hans hreysti, ok lofar öll hirðin hans hraustleika..

Þá gengr fram fyrir konunginn Malbanaring ok fellr til fóta konunginum, segjandi honum sína ævisögu, gefandi sik allan á hans vald, biðjandi sér miskunnar, ok fær þat fyrir bænarstað Erex. Goriz hann nú konungs maðr ok fær skjótt mikit metorð fyrir sína hreysti; því at hann prófaðiz, sem var, hinn beæti riddari í öllum mannraunun.

Artus konungr talar þá til Erex: „þér, herra Erexc, segir hann, „hafið reynt yðr í mörgum mannraunum, ok hefir guð ór öllum vel leyst. Nú er þat mitt ráð, at þér léttið þessari ónáð ok takið nú hvíld ok frelsi, því at ek kann at segja yðr, at Ilax konungr, faðir yðvarr, er andaðr, ok stendr hans ríki geymslulaust undir margskonar háska ok ófriði. Vil ek, at þér ríðið fyrst heim ok frelsið yðvart ríki ok hatið þar til várn styrk, enn komið til mín at jólum með erkibyskup yðvars ríkis ok öðrum höfðingjum ok takið hér vígslur. KErex þakkar honum vel sín heilræði ok frábæran vinskap, er hann hafði honum sýnt, ok játar svá at gora,

66 EREX SAGA.

sem hann beiddi. Ok eftir liðinn tíma tekr hann orlof af konungi ok dróttningu. Reið hann heim í ríki sitt, friðandði þat ok frelsandi, enn at jólum öllum höfðingjum síns lands til sín stefnandi, síðan sína ferð til Artus' konungs byrjandi, jóladaginn hinn fyrsta eftir konungs boði með miklu fjölmenni þar komandi, þar miklum fagnaði af konungi ok dróttningu motandi.

Var síðan þar öllum fyrir búin ágæt veizla. Váru þar fyrir konungar ok hertogar, jarlar ok barónar, greifar ok riddarar með mörgum þúsund- um liðsfjölða. Ok leið svá hinn fyrsti jóladagr með mikinn prís ok þessa heims gleði. Annan dag jóla var Erex til konungs vígðr af sjau erki- byskupum ok þrettán lýðbyskupum, er studdu þessa vígslu; svá ok var vígð Evida. Artus kon- ungr gaf Erex kórónu af gulli gorva í vígslunni, dýrlegum gimsteinum setta, setjandi hana á hans höfuð; hon var eigi minna verði keypt í Africa enn þrimr tigum marka gulls. Enn Evida gaf hann dýrlega skikkju; þar váru á skr(i)faðar allar höfuð- hstir; hon var öll skínandi ok svá dýr, at engi kaupmaðr kunni hana at meta; hon var ofin níu rastir í jörð niðr af fjórum álfkonum í jarðhúsi, þar er aldri kom dagsljós.

Ok at lyktuðum tíðum váru þau heim leidd til hallar með sæmóð. Ok síðan var til borðs gengit ok skipat höfðingjum í hásæti í tólf hallir, —ok engi af þeim minna háttar enn konungar ok erkibyskupar, hertogar ok lýðbyskupar, barónar ok greifar; enn riddaraliði ok öðru fólki váru skipuð önnur herbergi ok um grasgarða, er í váru skipaðir borginni; ok þó varð at reisa tjöld því fólki, er eigi tók borgin við, ok váru þat margar þúsundir.

ES

a A

EREX SAGA. 67

Ok þar af má marka, hversu mart fólk þar var saman komit, at þar váru sex þúsundir þjónustu- manna. Var nú alt til skemtanar haft, þat er menn mátti gleðja; ok stóð sú veizla yfir mánuð. Síðan váru höfðingjar út leystir með dýrðlegum gjöfum, ok þakka allir Artus konungi ok dróttningu ok hinum unga Erex ok frú Evida dýrðlega veizlu ok ríða heim til sinna ríkja.

Erex konungr ok Evida. dróttning skilja við Artus konung ok hans dróttning með miklum vin- skap, ok helz hann, meðan þau lifðu. Síðan riðu þau heim í sitt ríki, ok stýrðu því með sæmð ok heiðri ok fullum friði. þau gátu tvá sonu; hét annarr eftir föður Evidæ, enn annarr Ilax eftir föður Erex; urðu þeir báðir konungar ok afburðar- menn ok líkir föður sínum at hreysti ok riddara- skap ok tóku ríki eftir föður sinn.

Lýkr hér þessari sögu af hinum ágæta Erex konungi ok hans frú hinni vænu Evida.

=.

ann

Ta skilnings-auka lesöndum Ingvars sögu víðförla skal þessa getið:

Bls. 19., 28.: sáu þeir langt frá sér sem hálft tungl stæði á jörðu. Hér virðist bent til þess, að þá sé komið í lönd Tyrkja, því að "Tyrkir hafa hálft tungl fyrir þjóðmerki, svo sem kunnugt er.

Bls. 14., 19.: Héliopolis hét að fornu borg ein í Sýrlandi = Bálbeck.

Bls. 26.: Dýr það, sem hér er lýst, er auð- sjáanlega fél; því að það hefir lengi tíðkast að. láta fíla bera hús.

þ

a nn

fn

hi

Lt

= s B á

a

hi

*ð

P > } A ER - se x þr ' þ -.“ Sr að pi La 1 * Á in Pi Í ' Ha “ K R K ak s * # ST “ ld > ; ? I = a A R ið | X % “ .- Á F Ed " 4 " ER RF Pí Fa 7 Fr æ Á AN " s * # F “ | FS a * " ð < Ea a Í “ T . Þa ' FY a a “ # ; A já ý ' = # “ á „ A £ . 0 F al